Американските и израелските воздушни напади врз Иран ги намалија највисоките ешалони на политичкиот и воениот врв, уништија клучна командна инфраструктура и борбени капацитети и оштетија цивилни згради низ целата земја. Се чини дека во Техеран, по убиството на врховниот лидер ајатолах Али Хамнеи, процесот на неговото наследување е нарушен поради проширувањето на конфликтот.
Сепак, шест дена по почетокот на војната што зафати 12 земји од Блискиот исток, обемните воени операции засега не ја загрозиле власта на иранскиот режим, тврдат европски и арапски функционери запознаени со проценките на ситуацијата од почетокот на конфликтот. Иран, велат тие, бил подготвен за овој конфликт, пишува Washington Post.
Се чини дека командните структури, осмислени да преживеат удар чија цел е обезглавување на лидерството, останале претежно нетакнати, што му овозможило на Иран во само неколку часа од почетните напади да започне одмазднички удари врз Израел, Катар и Бахреин. Истовремено, Иранците пријавуваат засилено присуство на безбедносните сили на улиците на градовите, каде патролираат паравоени сили Басидж на мотоцикли.
Режимот се спротивставува
„Највисоките ирански лидери се мртви; т.н. владечко советување кое можело да избере наследник е мртво, исчезнато или се крие по бункери, во голем страв да се најде во иста просторија“, изјави американскиот министер за одбрана Пит Хегсет на брифинг во среда, пофалувајќи ги успехот на операцијата и најавувајќи нејзино ширење.
Претседателот Доналд Трамп изјави во вторникот дека во нападите се убиени „практично сите луѓе“ кои САД ги сметале за можни наследници на неодамна убиените членови на режимот.
Но, и покрај жестината на нападите и големите разурнувања, засега нема извештаи за значителни предавства во редовите на режимот или за народни востанија, стои во европските и арапските проценки кои функционерите ги изнеле за The Washington Post.
Ниту американските разузнавачки служби во првите денови на кампањата не забележале знаци на востанија или предавства, тврди извор запознаен со ситуацијата, кој поради чувствителноста на операцијата сакал да остане анонимен. „Нема ни најмал знак дека системот пука или дека има предавства. Апсолутно ништо. Нула“, изјавил висок европски функционер под услов анонимност, опишувајќи ги владините брифинзи за моќта на иранскиот режим.
„Контролата е целосна“, додаде тој. Функционерот напомена дека е запознаен со извештаи за припадници на безбедносните сили кои не се појавиле на должност, но смета дека тоа може да биде последица на наредба повеќе да не се собираат во комплекси и касарни поради страв од напади.
Тајната на иранската отпорност
Функционерите наведуваат дека иранското воено и политичко командување се покажало отпорно благодарение на „слоевит систем“ кој режимот го изградил за да издржи кризи. Лидерството е децентрализирано со именување на повеќе лица кои можат веднаш да ја заменат која било клучна личност во случај на нејзина смрт.
На пример, по убиството на иранскиот министер за одбрана Азиз Насирзаде во саботните напади, претседателот Масуд Пезешкиан, за кого исто така се шпекулираше дека бил цел на првите удари, веќе во понеделникот го именувал Маджид Ебнелреза за привремен министер. Подоцна медиумите шпекулираа дека и Ебнелреза е убиен во понатамошни напади, но иранските државни медиуми не ги коментираа тие тврдења.
Очекувани протести
Висок арапски функционер открил дека американските сојузници во Персискиот залив пред конфликтот сметале дека Иран ќе биде значително чувствителен на надворешен воен притисок. Верувале дека убиството на врховниот лидер би можело да биде пресвртница која ќе предизвика масовно востание против режимот.
„Очекувавме протести на улиците, но нè изненади нивната единство“, рече тој, зборувајќи под услов анонимност за чувствителните интерни планови. Таа проценка следела по јануарските масовни антирежимски протести и бруталната репресија, кога многу ирански соседи сметале дека во политичките и безбедносните структури постои длабока слабост.
Сепак, среде немилосрдното бомбардирање, владината структура останала претежно нетакната и продолжила да спроведува целосна контрола, што изненадило и искусните набљудувачи на Иран во регионот. Европските и арапските функционери предупредуваат дека иранскиот режим сè уште е нетранспарентен и неговиот крах тешко може да се предвиди од надвор.
Опсег на разурнувањата
Информациите за последиците од американските и израелските напади врз Иран доаѓаат на капка поради скоро целосна интернет блокада во земјата. Сепак, првичната визуелна анализа на The Washington Post покажува огромна штета на воени цели, владините згради и објекти за внатрешна безбедност. Израел неодамна соопшти дека ги целел иранските клерикални структури.
Според податоците на американското Централно командување, во Иран во нешто повеќе од четири дена погодени се над 2.000 цели. Израелските одбранбени сили соопштиле дека нивните авиони од сабота фрлиле над 4.000 парчиња муниција врз Иран.
„Нема сомнеж дека Иран е значително ослабен“, изјавил Грегори Бру, аналитичар за Иран од Eurasia Group. Гледајќи само воените загуби, САД и Израел уништиле поголем дел од иранската морнарица, значителен дел од залихите на ракети и постројки за нивно производство. „Тие ги разнесуваат многу згради, но повеќето веројатно се празни. Со тоа го уништуваат физичкиот систем на Исламската Република“, додаде Бру.
Во меѓувреме, иранската полиција и сили Басидж продолжиле со работа, според изјавите на Иранците од земјата, потврдил европски функционер. Бру тоа го објаснува со фактот дека тие сили не користат тешко оружје и можат брзо да се разидат од згради што се лесни цели за воздушни напади, а потоа повторно да се појават кога борбите ќе се смируваат.
Подготвени за долготраен конфликт
Нејасно е колку долго Иран може да издржи американски и израелски напади. Почетниот интензитет на иранските одмазднички напади се намали, што сугерира дека им недостасува муниција или не можат да пристапат до закопаните резерви.
Сепак, во четврток следеле силни бранови одмазднички напади врз Бахреин, Катар и Обединетите Арапски Емирати. Како што конфликтот ќе продолжи, а иранските сили ќе мора да се прилагодуваат и создаваат нови планови, загубите во лидерството би можеле да станат се потешки.
„Им е јасно дека не можат да ја победат најмоќната армија на светот, но со асиметрично војување можат да се обидат да нанесат што повеќе штета за да ги принудат САД на деескалација“, рекол функционерот. Затоа Иран, додава, дал приоритет на одмазда против земјите од Персискиот залив и оние кои би можеле да вршат притисок врз САД за да најдат излез од ситуацијата.
Функционерот додал дека Иран се надева дека неговиот систем и народ се подготвени да издржат долготрајни несреќи повеќе од оние во Заливот и САД, но предупредува дека конфликтот, што подолго трае, ќе стане веројатно смртоносен за сите страни. „Овој режим е изграден да трае и нема да замине во тишина“, заклучил.
