Кризата меѓу Иран, САД и Израел од ден на ден се движи во сè понеизвесна насока. Владите, инвеститорите и граѓаните ширум светот внимателно ги следат случувањата, додека понатамошниот тек на конфликтот во голема мера зависи од одлуките на неколку непредвидливи лидери – меѓу нив американскиот претседател Доналд Трамп и новиот, сè уште непроверен врховен лидер на Иран, Моџтаба Хамнеи.
Трамп во понеделникот испрати контрадикторни пораки за војната. Од една страна ја опиша како „краткорочна операција“ која би можела брзо да заврши, но истовремено порача дека конфликтот не треба да запре додека Иран не ја изгуби способноста да развива оружје што би можело да се употреби против САД, Израел или нивните сојузници.
Во вакви кризни ситуации аналитичарите обично разгледуваат повеќе можни исходи. Во овој момент се издвојуваат три сценарија: најверојатно, најлошо и најоптимистичко.
Воената кампања би можела да трае со недели
Без оглед на политичкиот исход, воената операција против Иран веројатно ќе продолжи уште неколку недели. Според Пентагон, главната цел е значително да се ослабат иранските воени капацитети.
Тоа вклучува напади врз: ракетни системи и фабрики за нивно производство, дронови и постројки за нивна изработка, поморски и воздушни сили, командни структури и делови од иранската нуклеарна програма
Според проценките на воените планери, таквата операција не може да заврши за неколку дена. Проценките од Белата куќа сугерираат дека би можела да трае меѓу четири и шест недели.
Во меѓувреме, конфликтот веќе има глобални економски последици. Цените на енергенсите растат, а ситуацијата во Ормускиот теснец – една од најважните нафтени рути во светот – дополнително ја зголемува неизвесноста на пазарите.
Најверојатен сценарио (60%): Ослабен, но опстанат Иран
Во најреалното сценарио, американската војска добива доволно време да ја спроведе операцијата и значително да ги ослаби иранските воени способности.
Тоа би значело дека Иран ќе изгуби дел од капацитетите за: лансирање балистички ракети, производство на дронови и изведување воени операции надвор од своите граници
Сепак, политичкиот систем во Техеран би опстанал, без промена на власта.
Во таков случај, интензивните воени напади би завршиле по постигнувањето на воените цели, но санкциите против Иран би останале, а меѓународната заедница би продолжила со притисокот за ограничување на нуклеарната програма и ракетите со долг дострел.
САД и Израел би ја задржале можноста повторно да изведат напади ако Иран се обиде да ги обнови своите воени програми.
Аналитичарите велат дека ваквата ситуација би потсетувала на Ирак во 1990-тите – држава ослабена од санкции и воен притисок, но без промена на режимот.
Најлошо сценарио (30%): Посилен Иран и похаотичен регион
Најнеповолен исход би бил доколку економскиот притисок и растот на цените на енергијата го принудат Вашингтон предвреме да прогласи победа и да ја прекине операцијата.
Во тој случај, Иран би можел релативно брзо да ги обнови своите воени капацитети, додека политичкото раководство би станало уште порадикално и поодлучно.
Таквиот развој на настаните би можел дополнително да го дестабилизира Блискиот Исток. Земјите од Персискиот Залив би останале под постојана закана од ирански ракети и дронови, а САД би можеле да бидат принудени на уште поголемо воено присуство во регионот.
Во исто време, трошоците за транспорт и осигурување на бродови во регионот би можеле драматично да се зголемат, што би имало сериозни последици за глобалната економија.
Најдобро сценарио (10%): Нов Иран и поинаков Блиски Исток
Во најоптимистичката варијанта, силниот воен притисок врз Техеран би можел да го ослабне режимот и да поттикне масовни протести во земјата.
Доколку безбедносниот апарат на власта значително ослабне, граѓаните би можеле повторно да излезат на улиците и да бараат политички промени.
Сепак, историјата покажува дека надворешниот воен притисок ретко доведува до брз пад на режим без силна внатрешна опозиција, па затоа аналитичарите му даваат најмали шанси на овој исход.
Неизвесна иднина
Ниту едно од овие сценарија не е исклучено. Новиот ирански врховен лидер Моџтаба Хамнеи допрва треба да ја консолидира власта, а не е јасно дали ќе успее да ја зацврсти контролата или во системот ќе се појават нови ривалства.
Долгорочно, можно е постепено слабеење на Исламската Република, но тоа би бил процес што може да трае со години.
Едно е речиси сигурно: дури и кога сегашната криза ќе заврши, тензиите меѓу Иран, САД и нивните сојузници нема да исчезнат. Најверојатниот исход не е трајно решение, туку ослабен Иран и уште покревка рамнотежа на силите на Блискиот Исток.
