Кризата на Блискиот Исток продолжува да се продлабочува, откако Иран го затвори стратешкиот Ормускиот теснец како одговор на американското бомбардирање на неговите нуклеарни постројки.
Претседателот на Соединетите Американски Држави, Доналд Трамп, изјави дека Вашингтон „целосно го поразил Иран – воено, економски и на секој друг начин“, но во исто време вети дека САД ќе го отворат повторно овој клучен поморски премин за светската енергетска трговија.
Ормускиот теснец е една од најважните нафтени рути во светот, низ која поминува огромен дел од глобалната трговија со енергенси.
САД планираат придружба на танкерите
Според најавите на Трамп и американскиот министер за одбрана Пит Хегсет, Американската морнарица би можела да започне операции за придружба на нафтени танкери и трговски бродови низ теснецот.
Трамп изјави дека операциите би можеле да почнат „многу брзо“ и преку социјалните мрежи ги повика сојузниците да се приклучат.
Тој ги повика Велика Британија, Франција, Кина, Јапонија и Јужна Кореја да испратат воени бродови.
„Државите кои добиваат нафта преку Ормускиот теснец мора да се погрижат за неговата безбедност, а САД ќе им помогнат – многу“, напиша Трамп.
Тој додаде дека ваквата операција може да „го обедини светот кон хармонија, безбедност и траен мир“.
Морнаричарите предупредуваат на „зона на смрт“
И покрај најавите, американските сили досега избегнуваа директно испраќање бродови во теснецот, кој е широк само околу 34 километри.
Морнарички офицери предупредуваат дека иранските дронови и противбродски ракети можат да го претворат регионот во „зона на смрт“ за американските морнари.
Администрацијата на Трамп соопшти дека „сите опции се на маса“, вклучително и користење копнени сили.
Во петокот Трамп нареди испраќање експедициска единица од околу 2.200 маринци на Блискиот Исток, заедно со воени бродови и борбени авиони.
Комплицирана операција со илјадници војници
Во операцијата за придружба на танкерите, воените бродови би ги штителе конвоите од мини, дронови и напади од брзи ирански чамци.
Експертите проценуваат дека за противвоздушна одбрана ќе биде потребен најмалку еден воен брод на секои два танкера.
Во конвој од пет до десет танкери би биле потребни најмалку десет воени бродови.
Воениот аналитичар Брајан Кларк од Институтот Хадсон проценува дека би биле потребни најмалку десет беспилотни летала MQ‑9 Reaper за постојано патролирање и уништување на иранските ракетни лансери.
„Ова би барало илјадници војници, огромни финансиски средства, а операцијата може да трае со месеци“, предупредува Кларк.
Можна и копнена операција во Иран
Една од пошироките воени опции е преземање контрола врз јужниот дел на Иран за да се спречат нападите врз бродовите.
Таква операција би започнала со масовни воздушни удари, по што би следело искрцување на маринци на тежок и планински терен.
Но аналитичарите предупредуваат дека силите на Исламската револуционерна гарда, кои бројат околу 190.000 војници, се специјализирани за асиметрично војување и би можеле сериозно да им создадат проблеми на американските сили.
Закана од нов енергетски шок
Затворањето на Ормускиот теснец веќе предизвикува сериозни последици за глобалниот пазар на нафта.
Според анализите на Lloyd’s List Intelligence, строгите безбедносни мерки би можеле да го намалат сообраќајот на танкери на само 10 проценти од вообичаениот обем.
Тоа би довело до блокада на повеќе од 600 трговски бродови во Персискиот Залив и потенцијален голем скок на цените на нафтата на светските пазари.
Нејасна судбината на врховниот лидер на Иран
Во меѓувреме, Трамп изјави дека не е сигурно дали новиот врховен лидер на Иран, Моџтаба Хамнеи, е жив по американско-израелските напади.
„Не знам дали воопшто е жив. Засега никој не го видел“, изјави Трамп за NBC News.
Иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи, пак, тврди дека Хамнеи е „во добра здравствена состојба и целосно ја контролира ситуацијата“.
Претпазливи реакции од сојузниците
Реакциите на сојузниците на повикот на Трамп се внимателни. Велика Британија соопшти дека разговара со партнерите за можни чекори. Кина повика на итен прекин на непријателствата. Јапонија нагласи дека самостојно ќе донесе одлука. Франција демантираше дека испраќа воени бродови. Јужна Кореја соопшти дека ќе го разгледа американскиот повик.
Аналитичарите предупредуваат дека нормален сообраќај низ теснецот – повеќе од 100 бродови дневно – ќе биде можен само ако конфликтот целосно престане и Иран даде гаранции дека нема да напаѓа бродови во Персискиот Залив.
