Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека си дава „десет дена“ за да утврди дали е можен договор со Иран, предупредувајќи дека во спротивно може да следуваат сериозни последици. Изјавата доаѓа во момент кога Вашингтон и Техеран повторно воспоставија дијалог, првпат по конфликтот во јуни 2025 година.
Двете земји овој месец одржаа два круга разговори во обид да ги надминат долгогодишните несогласувања. Преговорите беа повторно започнати на 6 февруари во Оман, со посредство на таа држава. Сепак, паралелно со дипломатските напори, и двете страни испраќаат и воени сигнали.
„Можеби ќе треба да одиме чекор понатаму, но можеби и нема – можеби ќе постигнеме договор. Тоа веројатно ќе го дознаете во следните десет дена“, изјави Трамп во Вашингтон.
Растечки тензии и остри пораки
Белата куќа ден претходно соопшти дека за Иран би било „мудро“ да склучи договор. Портпаролката Карол Левит изјави дека постојат „бројни причини и аргументи“ што одат во прилог на можен напад врз Иран, што дополнително ја заостри реториката.
Во меѓувреме, САД распоредија дополнителни воени сили во регионот, додека Иран спроведува воени вежби со Русија во Оманскиот Залив. Ситуацијата дополнително ја комплицира ставот на Израел.
Израелскиот премиер Нетанјаху предупреди дека доколку Иран го нападне Израел, ќе се соочи со одговор „каков што не може ни да замисли“.
Разлики околу содржината на договорот
Главниот спор меѓу двете страни е околу обемот на евентуалниот договор. Иран негира дека има амбиции за развој на нуклеарно оружје и инсистира разговорите да бидат ограничени само на неговата нуклеарна програма, со барање за укинување на санкциите што сериозно ја погодуваат иранската економија.
Вашингтон, пак, смета дека договорот мора да ги опфати и програмата за балистички ракети, како и поддршката на Иран за вооружени групи во регионот кои се непријателски настроени кон Израел.
Да потсетиме, во 2015 година Иран потпиша нуклеарен договор со шест светски сили, но САД се повлекоа од него во 2018 година за време на првиот мандат на Трамп и повторно воведоа строги санкции. Како одговор, Техеран постепено почна да ги надминува ограничувањата од договорот, зголемувајќи ги резервите на збогатен ураниум и капацитетите за негово производство.
Рокот од десет дена што го постави Трамп сега претставува клучен момент што може да одлучи дали ќе преовлада дипломатијата или ќе дојде до нова ескалација на тензиите на Блискиот Исток.
