Американскиот претседател Доналд Трамп објави изненадувачко двонеделно примирје со Иран, со што привремено се избегна директна воена ескалација што се закануваше да го дестабилизира целиот глобален поредок. Одлуката доаѓа само неколку часа по истекот на ултиматумот за отворање на Хормушки теснец, една од најважните енергетски артерии во светот.
Според најавата, САД се согласиле да ги запрат нападите на период од две недели, под услов Техеран веднаш и целосно да го отвори теснецот за меѓународен поморски сообраќај. Истовремено, и Израел потврдил дека прифаќа привремен прекин на огнот, иако сигналите од теренот укажуваат дека борбените активности сè уште не се целосно запрени.
ДИПЛОМАТСКИ ПРЕСВРТ ПО РАБОТ НА ЕСКАЛАЦИЈА
Овој ненадеен дипломатски пресврт следи по денови на жестока реторика. Доналд Трамп претходно се закани со „уништување на цела цивилизација“, што предизвика остри реакции во Европа и Блискиот Исток.
Од друга страна, иранските власти ја прикажаа ситуацијата како сопствена дипломатска победа, тврдејќи дека Вашингтон прифатил план од 10 точки. Иако деталите за овие услови сè уште не се целосно објавени, јасно е дека станува збор за комплексен пакет кој вклучува безбедносни, економски и енергетски аспекти.
ОРМУЗ – ЕПИЦЕНТАР НА КРИЗАТА
Клучниот фактор во договорот останува Ормускиот теснец, преку кој нормално поминува околу 20% од светската нафта. Неговото затворање веќе предизвика раст на цените на енергенсите и сериозни нарушувања во глобалните синџири на снабдување.
Со најавата дека САД ќе помогнат во обезбедување на поморскиот сообраќај, се отвора нова фаза – од директна конфронтација кон контролирано управување со кризата.
ПОЛИТИЧКИ ПРИТИСОК ВО ВАШИНГТОН
Во меѓувреме, домашниот притисок врз Доналд Трамп расте. Сè погласни се повиците за негова смена, повикувајќи се на 25-тиот амандман, особено поради заканите за масовна деструкција.
Иако ваквото сценарио засега е малку веројатно, јасно е дека кризата со Иран има сериозни внатрешнополитички последици во САД.
КРЕВКО ПРИМИРЈЕ СО НЕИЗВЕСЕН ИСХОД
И покрај оптимистичките изјави дека станува збор за „голем ден за светскиот мир“, реалноста на теренот е далеку покомплексна. Дел од изворите тврдат дека израелските напади продолжуваат, што го доведува во прашање вистинскиот обем на примирјето.
Следните две недели ќе бидат клучни: дали ова ќе биде почеток на поширок договор или само кратка пауза пред нов бран ескалација.
