Глобалните температури би можеле да достигнат досега невидени екстреми, додека климатските аналитичари предупредуваат дека сè поизвесно изгледа сценариото за „супер Ел Нињо“. Порано овој месец, американската Национална океанска и атмосферска администрација (NOAA) соопшти дека има 62 отсто веројатност Ел Нињо да се формира ова лето.
Иако моделските прогнози во овој период од годината се помалку прецизни, „зголемените шанси“ за појава на Ел Нињо подоцна во годината се поткрепени со големи количества топлина во подповршинскиот дел на океанот и со очекуваното слабеење на ниските пасатни ветрови. „Ако се формира Ел Нињо, неговата потенцијална сила останува многу неизвесна, со една третина шанса да биде ‘силен’ во периодот од октомври до декември 2026 година“, наведува Центарот за климатски предвидувања на NOAA.
Што се Ла Ниња и Ел Нињо?
Ла Ниња, што на шпански значи „девојчето“, е почестиот феномен што се случува кога пасатните ветрови во Пацификот дуваат од исток кон запад, оттурнувајќи ги топлите површински води кон западниот Пацифик. Тоа предизвикува студената вода да се издигнува од длабочините на океанот, па температурите на површината на морето во просек се пониски, особено во Америка.
Ел Нињо може да биде поттикнат од серија тропски налети на ветер од запад што ги ослабуваат или дури ги свртуваат овие пасатни ветрови. Кога тоа ќе се случи, топлата површинска вода повторно се придвижува кон Јужна Америка, а затоплувањето на површината спречува студената длабинска вода да излезе нагоре. Ел Нињо, кој се јавува нередовно и обично трае околу една година, има тенденција да ги зголеми глобалните температури, што потоа може да резултира со поекстремни временски појави, како поплави.
Причината за тоа е што со секое зголемување на температурата на воздухот за 1 Целзиусов степен, атмосферата може да задржи околу седум отсто повеќе влага, што води до поинтензивни и пообилни врнежи. Ел Нињо може да ги засили и топлотните бранови во тропските предели, поради што годините со Ел Нињо често се меѓу најтоплите што некогаш се измерени. Последниот Ел Нињо траеше од мај 2023 до март 2024 година и придонесе за рекордни горештини што поттикнаа низа смртоносни топлотни бранови, пожари и поплави ширум светот.
Што е „супер Ел Нињо“ и дали ќе се формира оваа година?
Повеќе медиуми и климатски коментатори тврдат дека можниот Ел Нињо оваа година ќе биде „супер“ верзија, но тоа всушност не е официјална научна категорија. Луѓето може неформално да го користат терминот „супер“ за да ја опишат силата на Ел Нињо, која најчесто се дефинира преку Океанскиот Нињо индекс, но NOAA не го користи тој термин.
За да се формираат услови за Ел Нињо, месечните температури на морската површина во централниот и источниот тропски Пацифик треба да бидат за 0,5 Целзиусови степени над нормалата, со очекување тоа затоплување да трае пет последователни преклопувачки тримесечни периоди. Слаб Ел Нињо има индекс меѓу 0,5 и 0,9 степени, умерен е меѓу 1 и 1,4 степени, додека силен Ел Нињо се смета кога врвниот индекс е 1,5 степени или повеќе.
Дали климатските промени го „полнат“ Ел Нињо?
Топлината што стои зад Ел Нињо доаѓа од енергијата што се акумулирала во западниот Пацифик за време на Ла Ниња, која траеше до февруари 2026 година. Научници од Универзитетот Колумбија велат дека поради тоа би било „малку изненадувачки“ толку брзо да се појави „супер Ел Нињо“ по умерено силниот настан во 2023–2024 година.
„Потребно е време повторно да се наполни ‘батеријата’ со топлина во источниот Пацифик, но можеби затоплувањето предизвикано од човекот го намалува времето потребно за тоа полнење“, објаснуваат истражувачите. Трудот, објавен на 20 март, додава дека иако силата и зачестеноста на Ел Нињо се важни, особено прашањето дали глобалното затоплување ги менува, уште поважна тема е „тековното, извонредно забрзување на затоплувањето на површината на океаните“.
