Антивладините протести во Иран продолжуваат веќе 14-та последователна ноќ. Сепак, од синоќа до глобалната јавност стигнаа само ограничен број фотографии и видеа.
Иран веќе повеќе од два дена се наоѓа под речиси целосна интернет-блокада, што драстично ја ограничува можноста на граѓаните да комуницираат со надворешниот свет и остава голем дел од случувањата во земјата завиени во неизвесност.
Иако информациите се оскудни, фрагментите што протекоа сугерираат дека, и покрај блокадата, решителноста на демонстрантите не стивнува. Напротив, набљудувачите велат дека прекинот на комуникациите го зголемил чувството на итност и ги зголемил ризиците на терен.
Во повеќе видеа што се појавија пред прекинот на интернетот, постојано се повторуваше истиот слоган:
„Повеќе не се плашиме. Ќе се бориме.“
Многу Иранци нагласуваат дека ова чувство не се појавило преку ноќ, туку е резултат на 47 години репресија, понижување, економски тешкотии и замолчување на несогласувањето. Поддржувачите на протестите велат дека ова е гласот на генерација која долго била замолчувана и која сега бара достоинство и право на иднина – и дека светот мора да слушне.
Зошто времето е пресудно?
Аналитичарите предупредуваат дека ваквите моменти, кога комуникацијата е прекината, историски биле меѓу најопасните. Кога исчезнуваат сликите, сведоштвата во живо и независната проверка, властите се соочуваат со многу помал јавен надзор.
Она што ќе се случи во следните часови може да одлучи дали протестите ќе се прошират или ќе бидат насилно задушени, дали безбедносните сили ќе се воздржат или целосно ќе се мобилизираат и дали меѓународното внимание ќе делува како кочница или неговото отсуство ќе овозможи ескалација.
Искуството од минатото покажува дека периодите на наметнат молк во Иран често оделе рака под рака со нагли ескалации на насилството.
Креативноста како отпор
И покрај блокадата, Иранците користат креативни изрази како форма на отпор – бел гулаб како симбол на слободата на Иран и отстранување на амблемот на Исламската Република од знамето и негово заменување со симболот Лав и Сонце, како и визуелни почести инспирирани од маж кој, на првиот ден од протестите, седел невооружен пред безбедносните сили.
На една фотографија, зад него може да се види толпа луѓе кои седат – а потоа, речиси неверојатно, и припадници на безбедносните сили кои исто така седнуваат, спуштајќи се на исто ниво.
Безбедносните сили: единство или распад?
Клучно прашање е дали протестите може да предизвикаат поделби во безбедносните структури и дали дел од војниците би застанале на страната на народот.
Изјавите на американскиот претседател Доналд Трамп, кој ги пофали демонстрантите во градови како Машхад, и тврдењата за повлекување на безбедносните сили, поттикнаа шпекулации, иако независна потврда е ограничена.
Други аналитичари предупредуваат дека Револуционерната гарда би можела да се одлучи за целосна интервенција, дури и по цена на долгорочна нестабилност.
„Сè уште нема јасен знак за пресврт во рамнотежата на моќта“, вели регионален аналитичар. „Системот може да избере продолжена репресија наместо колапс.“
Дополнителна загриженост предизвикуваат непотврдени извештаи за вклучување на сојузнички сили на Иран, вклучително и членови на ирачките Народни мобилизациски сили, во задушувањето на протестите.
Реза Пахлави и „промена на стратегијата“
Значаен фактор е и јавниот одѕив на повикот на Реза Пахлави, престолонаследникот и син на последниот ирански монарх.
Тој ги повика Иранците да останат на улиците и отворено ја постави целта – преземање и задржување на контролата врз градските центри. Истовремено, побара од Трамп да биде подготвен да дејствува во поддршка на иранскиот народ и ги повика клучните економски сектори, особено енергетиката, на масовни штрајкови.
Молкот како политички чин
Во денешната политичка култура, многу активисти сметаат дека молкот не е неутрален – тој често се толкува како тивка поддршка на статус-квото и репресијата.
Протестантите нагласуваат дека меѓународната реакција не смее да се сведе само на изрази на загриженост, туку мора да вклучува видливост, притисок и конкретни мерки.
Тие предупредуваат дека случувањата во Иран нема да останат ограничени во рамките на земјата, туку ќе влијаат врз регионалната стабилност, миграциите, глобалните енергетски пазари и кредибилитетот на вредностите што Западот ги промовира.
