Лидерите на Европската унија денес се собраа во Брисел со амбиција да разговараат за конкурентноста и економската иднина на Европа. Но агендата брзо ја презедоа кризите. Војната, енергијата, безбедноста и политичките блокади повторно ја ставаат Унијата под притисок. Самитот што требаше да зборува за развој, денес се претвора во уште еден обид Европа да покаже дека може да ја задржи контролата во време кога кризите доаѓаат од сите страни.
Украина повторно е точката на судир
Најжешката тема е пакетот од 90 милијарди евра за Украина, кој е клучен за финансиската стабилност на Киев, но е закочен поради унгарското вето. Според извештаите, Виктор Орбан го врзува договорот со спорот околу нафтоводот „Дружба“, преку кој руска нафта стигнува до Унгарија, а Брисел во меѓувреме понудил помош за поправка и повторно отворање на трасата.
Токму тука се гледа најсериозната пукнатина во Унијата: додека повеќето членки сакаат брз договор за Украина, Будимпешта повторно ја користи енергетската зависност како политички адут. Европските лидери влегуваат во самитот со јасна цел да го спасат рокот за исплата, но не е сигурно дека ќе успеат.
Иран, Хормуз и стравот од нов енергетски удар
Воената ескалација околу Иран дополнително ја притиска Европа. Официјалната агенда на Европскиот совет потврдува дека лидерите денес разговараат и за последиците врз енергетските цени и енергетската безбедност на ЕУ.
Според извештаите, нападите и заканите во Ормускиот теснец ја оттурнале Европа кон уште поголема нервоза на пазарите. Цените на гасот веќе скокнаа за повеќе од 60 проценти од ескалацијата на војната со Иран, а лидерите бараат итни, привремени мерки за ублажување на ударот. Во исто време, ЕУ не сака директно да влезе подлабоко во воената логика на регионот и засега одбива проширување на мандатот на своите поморски мисии кон Хормуз.
Судир со Вашингтон и нова нервоза во НАТО
Одбивањето Европа поагресивно да се вклучи во обезбедувањето на теснецот предизвика остри реакции од американскиот претседател Доналд Трамп, а тензијата дополнително ги оптоварува ионака кревките трансатлантски односи. Извештаите наведуваат дека американскиот притисок виси над самитот, иако формално не е точка на дневен ред.
Ова е важно затоа што ЕУ веќе подолго време се обидува да покаже поголема стратешка автономија, но секоја голема безбедносна криза повторно ја враќа зависноста од САД во центарот на дебатата. Брисел денес не расправа само за Иран или Украина, туку и за тоа колку Европа навистина може сама да носи геополитички товар.
ETS, цените на енергијата и европската внатрешна линија на фронт
Покрај надворешните кризи, лидерите се судираат и околу климатската и енергетската политика. Десет земји-членки побараа побрза ревизија на ETS-системот, тврдејќи дека тој ја оптоварува индустријата и придонесува за раст на цените на енергијата. Од друга страна, дел од членките и институциите предупредуваат дека слабеењето на ETS би било удар врз зелената транзиција.
Овој спор е повеќе од техничка расправа. Тој ја открива политичката поделба меѓу земјите што бараат олеснување поради индустриски и енергетски притисок, и оние што стравуваат дека секое повлекување ќе ја разниша климатската рамка на ЕУ токму кога кризата ја тестира нејзината веродостојност.
Конкурентноста останува во сенка
Иако првичната идеја на самитот беше да се турка напред европската конкурентност, вклучително и иницијативи за продлабочување на единствениот пазар и полесно ширење на стартапите, овие теми сега се движат во сенката на кризите. Во официјалната агенда сепак остануваат конкурентноста, буџетската рамка, безбедноста и миграцијата, што покажува дека Брисел се обидува да не ја изгуби долгорочната насока дури и кога гори дневната политика.
Тоа е и најголемиот проблем на денот: ЕУ сака да зборува за иднината, а повторно е приморана да гаси пожари. Самитот во Брисел затоа не е само уште една лидерска средба, туку огледало на Унијата во момент кога геополитиката, енергијата и внатрешните вета-механизми ја тестираат на сите страни.
