По година обележана со изборни саботажи, нарушени летови над аеродроми, манипулации со GPS-системи и напади врз сателити, станува јасно дека сајбер-безбедноста повеќе не е техничко прашање за ИТ-секторите, туку централна политичка и безбедносна тема.
2026 година не носи „нови“ закани – туку нормализација на веќе постоечките.
Во текот на 2025 година, Европа беше меѓу најпогодените региони од сајбер-напади, со значителен удел во глобалните напади со изнуда преку заклучување на податоци, каде што информациите се киднапираат, енкриптираат и се користат за уцена. Паралелно, распределените напади со одбивање на услуга (DDoS) доживеаја експлозија, со милиони регистрирани обиди за парализирање на инфраструктури низ Европа, Блискиот Исток и Африка.
Последиците не се само дигитални – финансиските загуби се мерат во стотици милијарди евра, а довербата во институциите е сериозно разнишана. Токму затоа, во 2026 година сајбер-безбедноста се очекува да стане приоритет на владите, безбедносните агенции и приватниот сектор. Но, прашањето е дали институциите се подготвени за новата реалност во која сајбер-нападите се продолжение на геополитиката со други средства.
Геополитиката се пресели онлајн
Ако 2025 година беше моментот кога сајбер-безбедноста јасно се препозна како геополитичка алатка, 2026 ќе биде година во која оваа логика ќе се продлабочи. Сајбер-операциите на државни актери не се насочени само кон шпионажа или саботажа, туку кон долгорочно влијание врз избори, економии и јавни наративи.
Се очекува продолжување и проширување на кампањи насочени кон клучни сектори како енергетиката, комуникациите и високите технологии. Особено ранливи се индустриите поврзани со полупроводници и напредни технологии, каде што геополитичката конкуренција директно се прелева во сајбер-просторот. Истовремено, изборните процеси остануваат чувствителна точка – манипулацијата со информации, лажните вести и координираните дигитални операции стануваат дел од изборните циклуси, а не исклучок.
Како одговор, Европската Унија размислува за посистематски пристап кон сајбер-одбраната, вклучувајќи заеднички бази на податоци за веќе експлоатирани безбедносни пропусти и подобра размена на разузнавачки информации. Но и тука се поставува прашањето: дали реакцијата ќе биде побрза од заканите?
Вештачката интелигенција како оружје или како штит
Во 2026 година, вештачката интелигенција престанува да биде „експеримент“ во сајбер-безбедноста и станува стандардна алатка, и за напаѓачите и за одбраната. Нападите стануваат поавтономни, поорганизирани и потешко препознатливи.
Особено загрижува појавата на ВИ-агенти кои можат самостојно да координираат напади, да анализираат слабости и да се прилагодуваат во реално време, без човечка интервенција. Ова значи дека нападите можат да бидат побрзи, помасовни и поефикасни од било кога досега.
Паралелно, се развиваат и пософистицирани техники на манипулација: од вештачки генерирани фишинг-пораки до гласовно клонирање што создава убедливи имитации на директори, администратори или јавни личности. Во таков контекст, границата меѓу автентична и лажна комуникација станува сè понејасна.
Но истата технологија може да биде и дел од решението. Компаниите и институциите сè повеќе користат ВИ за анализа на напади, откривање обрасци и побрза реакција. Прашањето не е дали ВИ ќе се користи, туку кој ќе биде чекор понапред.
Сајбер-војување над Земјата
Една од најзагрижувачките тенденции е префрлањето на сајбер-конфликтите во вселената. Во 2025 година, глобалните навигациски системи беа цел на интензивни напади, а 2026 се очекува оваа практика да продолжи и да се продлабочи.
Со загушување или лажно емитување GPS-сигнали, можно е да се наруши навигацијата на авиони, бродови, дронови и воена опрема. Последиците не се само технички, туку и безбедносни, економски и потенцијално фатални. Во свет каде што транспортот, логистиката и одбраната зависат од сателитски системи, вселената станува ново, тивко бојно поле.
Нова нормалност, стари дилеми
2026 година нема да биде година на изненадувања, туку на потврда: сајбер-нападите станаа дел од секојдневната геополитичка реалност. Прашањето повеќе не е дали ќе се случат, туку колку општествата се подготвени да живеат со нив и да им се спротивстават или пресретнат.
Во свет каде што дигиталната инфраструктура ги држи заедно демократијата, економијата и безбедноста, сајбер-безбедноста одамна престана да биде нешто „техничко“ и далечно. Таа директно се однесува на тоа колку сме заштитени како граѓани, колку институциите се одговорни и колку општеството е способно за заедничка одбрана.
