Ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток, особено затворањето на Ормутскиот теснец, стратешки морски канал помеѓу Персискиот Залив и Оманскиот Залив го доведе светот пред нова економска напнатост. Овој теснец е клучна артерија за глобалното снабдување со енергенси: околу петтина од светската трговија со нафта, значајни количини течен природен гас (LNG) и голем дел од извозот на ѓубрива поминуваат токму низ него. Затворањето или ефективното „замрзнување“ на сообраќајот таму, како што го опишуваат извори, веќе предизвика нагли реакции на пазарите и отвори најголеми прашања на глобалната економска стабилност.
Што се случи со теснецот?
Поради воените дејствија и заканите од иранските сили дека ќе нападнат секој брод што ќе се обиде да го помине Ормут, голем број навигациски компании меѓу кои и најголемиот носител на товар Maersk го стопираа транспортот низ теснецот. Сателитските податоци укажуваат дека овој „јазол“ е речиси недостапен за пловидба за голем дел од морските танкери и товарни бродови.
Ова имаше веднаш ефект не само врз снабдувањето со нафта и гас, туку и на пазарите на енергенси ширум светот вклучително и во Европа, каде што цените на природниот гас скокнаа за околу 28% поради прекинот на снабдувањето, според извештајот на Танјуг преку Bloomberg.
Глобални ефекти: цените растат, инфлаторен притисок се зголемува
Клучниот начин на кој Ормутскиот теснец влијае на светската економија е преку цена и достапност на енергијата. Петтина од светските нафтени испораки значи дека било какво нарушување може драстично да го скрши балансот меѓу понуда и побарувачка. Веќе по почетокот на кризата, цените на нафтата поскапеа десетина проценти или повеќе приближувајќи се до нивоа на кои не беа забележани со години.
Аналитичарите дури предвидуваат дека, ако затворањето биде долготрајно, цените на барелот би можеле да се искачат и над 100 до 120 долари, што има директни последици врз трошоците за транспорт и производство.
Ова поскапување на енергенсите се префрла на потрошувачите во форма на повисоки цени на гориво, енергија и транспортни услуги. Секоја зголемена цена на енергија ја поттикнува инфлацијата, што веќе е загрижувачки проблем во многу делови на светот. Според економските експерти, секој раст на цената на нафтата за еден долар обично додава повеќе центи на литар гориво за потрошувачите, што на долгорочно ниво значи помал расположлив доход и послаба потрошувачка.
Европа и енергенсите: двоен удар
Европските земји, кои не се главни производители на нафта, се особено чувствителни на нарушувањата во снабдувањето. Пазарот на природен гас веќе реагираше со значителен раст на цените, што има директен ефект врз индустријата и домаќинствата.
Високите цени на енергијата ја прават производството поскапо, а тоа може да доведе до пораст на цените на стоките и услугите, продолжувајќи низ ланецот на снабдување. Овој вид инфлаторен притисок може да ги спровлече централните банки кон повисоки каматни стапки, што веќе влијаеше на потрошувачката, но сега би можело дополнително да го закочат економскиот раст.
Азија и огромната зависност од увоз на енергија
Азијските економии, особено Јапонија, Јужна Кореја, Тајван и други, увезуваат повеќе од 80% од својата енергија, што ги прави особено ранливи на пореметувања во транспортот низ Ормут.
За нив, покачувањето на цените на нафта и гас може да значи ослабена индустриска продукција, пониски економски раст и тешкотии во одржувањето конкурентноста на пазарите.
Алтернативни рути и ограничувања
И покрај тоа што постојат некои алтернативни маршрути за транспорт на нафта, како преку Суецкиот канал до Европа, тие не се во состојба да ја надоместат количината на енергенси што нормално минува низ Ормут. Покрај тоа, алтернативните рути се подолги и поскапи, што значи дополнителни трошоци за превоз и за крајните потрошувачи.
Кој најсилно ќе го почувствува ударот?
Кај домашните потрошувачи најочигледното влијание ќе биде видливо на цените на гориво и енергија, кои директно се чувствуваат во џебот на граѓаните.
Во бизнис секторот, компаниите чие работење зависи од енергија и транспортни трошоци ќе почувствуваат директен удар, што може да се прелие и во зголемени цени на стоките.
Развиваните економии или земјите без домашно производство на енергенси ќе се соочат со зголемени увозни трошоци.
Глобалните пазари веќе покажаа нестабилност, а инвеститорите прибегнуваат кон „безбедни“ актива како злато, што традиционално ја намалува ликвидноста на ризични инвестиции.
Што не очекува понатаму?
Експертите предупредуваат дека ако конфликтот се продлабочи и ако поморските рути останат непристапни подолго време, цените можат не само да останат високи, туку и да предизвикаат долгорочни економски ефекти, вклучително и рецесија во најранливите економии.
И покрај тоа, некои аналитичари се надеваат дека привремени мерки како зголемување на производството на нафта од ОПЕК+ може делумно да ја ублажат штетата, но ситуацијата останува многу несигурна.
