Моџтаба Хамнеи, религиозен службеник кој долго време важеше за една од највлијателните, но најмалку видливи личности во иранскиот политички естаблишмент, е избран за нов врховен лидер на Иран по смртта на неговиот татко во американско-израелски воздушен напад.
Иранските државни медиуми објавија дека 56-годишниот Моџтаба Хамнеи е назначен од Советот на експерти – тело од 88 членови кое според уставот е задолжено за избор на највисокиот политички и верски авторитет во државата.
Со ова именување, тој станува трет врховен лидер на Исламската Република Иран од револуцијата во 1979 година, преземајќи ја функцијата во момент на силни регионални тензии и воен конфликт.
Врховниот лидер има последен збор во најважните државни прашања, вклучително и надворешната политика и иранската нуклеарна програма. Западните сили се обидуваат да го спречат Иран да развие нуклеарно оружје, додека Техеран тврди дека неговата нуклеарна програма има исклучиво цивилни цели.
Рано детство и семејство
Моџтаба Хамнеи е роден на 8 септември 1969 година во Машхад, еден од најважните религиозни центри во Иран. Тој е втор син на покојниот ајатолах Али Хамнеи, кој владееше со Иран како врховен лидер од 1989 година до неговата смрт.
Растејќи во политички турбулентна средина, тој бил сведок на подемот на својот татко како клучна фигура на Исламската револуција.
Хамнеи е едно од шесте деца на поранешниот лидер. Беше оженет со Захра Хадад-Адел, ќерка на истакнатиот конзервативен политичар Голам-Али Хадад-Адел, поранешен претседател на парламентот.
Во неодамнешниот американско-израелски напад врз резиденцијалниот комплекс на семејството Хамнеи во Техеран загинале неговата мајка, сопругата, ќерката, сестрата, зетот и неколку внуци. Моџтаба го преживеал нападот.
Образование и религиозна кариера
Како и многу членови на иранскиот клерикален естаблишмент, Моџтаба Хамнеи се школувал во Ком – главниот центар за шиитско теолошко образование во Иран.
Таму студирал исламско право и теологија кај неколку познати конзервативни религиозни учители. Голем дел од кариерата го поминал како предавач во религиозни семинари, каде држел напредни курсеви по исламска јуриспруденција.
Тој има клерикален чин „хоџат ал-ислам“, што е ранг понизок од ајатолах. Критичарите сметаат дека овој ранг не му дава доволно религиозен авторитет за позицијата врховен лидер.
Политичко влијание зад сцената
Иако никогаш не извршувал официјална државна функција, Моџтаба Хамнеи долго време се смета за влијателна фигура зад сцената во иранската политика.
Како млад човек учествувал во иранско-ирачката војна, приклучувајќи се на доброволни единици.
Меѓународните медиуми често го поврзуваат и со Иранската револуционерна гарда, една од најмоќните институции во земјата. Неговите блиски врски со гардата му помогнале да изгради силно влијание во политичкиот и безбедносниот апарат.
Контроверзии и санкции
Соединетите Американски Држави воведоа санкции против Моџтаба Хамнеи во 2019 година, тврдејќи дека има значајно политичко влијание и дејствува во име на својот татко.
Американското Министерство за финансии тврдеше дека тој соработувал со елитните единици на Револуционерната гарда и со милицијата Басидж.
Неговото име често се споменуваше и во контекст на политички контроверзии во Иран, особено за време на протестите во 2022 година.
Лидерство во време на криза
Моџтаба Хамнеи ја презема функцијата во еден од најнестабилните моменти во модерната историја на Иран. Израелските власти веќе порачаа дека секој ирански лидер кој ќе продолжи со заканите кон Израел може да стане легитимна воена цел.
Таквите закани ја ставаат новата власт во Техеран под силен меѓународен притисок, а Моџтаба Хамнеи во центарот на геополитички конфликт кој далеку ги надминува границите на Иран.
