Во време на војни, климатски кризи и геополитичка нестабилност, ултра-богатите ширум светот инвестираат во нешто што до пред неколку години звучеше како научна фантастика – луксузни „doomsday“ бункери. Подземни комплекси опремени со базени, медицински оддели, сопствени извори на вода, храна и енергија, денес стануваат нов статусен симбол на глобалната елита.
Еден од најекспонираните примери е подземниот комплекс што го гради Марк Цукерберг на Хаваи – проект вреден над 270 милиони долари, со строга тајност и автономни системи за преживување. Слични објекти никнуваат и во САД, Германија и Нов Зеланд, каде што милијардери се подготвуваат за сценарио што го нарекуваат едноставно – „Настанот“.
Индустријата за апокалипса цвета
Компании специјализирани за приватни засолништа бележат рекордна побарувачка. Фирми како Vivos, Rising S Company и Atlas Survival Shelters нудат бункери со цени од неколку десетици илјади до над 8 милиони долари, со содржини кои повеќе наликуваат на подземни ресорти отколку на засолништа.
Меѓу „стандардната опрема“ се:
- медицински и операциони простории
- подземни базени, фитнес и кино-сали
- автономни системи за воздух, вода и струја
- приватно обезбедување и биометриски пристап
Пандемијата, војната во Украина и стравот од нуклеарна ескалација дополнително ја засилија оваа бункерска треска.
Дали бункерите навистина спасуваат?
И покрај луксузот, експертите се скептични. Подземните системи се кревки, зависни од технологија и тешко одржливи на долг рок. Аналитичарите предупредуваат дека целосната изолација е илузија – дури и најбогатите остануваат зависни од глобални синџири на снабдување.
Авторот Даглас Рушкоф ова го нарекува „математичка оптимизација за бегство“, каде што богатите се обидуваат да се спасат од свет што и самите помогнале да стане нестабилен.
Балканот без засолништа
Додека милијардерите се подготвуваат за апокалипса, Балканот останува речиси без функционална цивилна заштита. Во Србија, на пример, постојат околу 1.400 јавни скривници, со капацитет за само мал дел од населението. Многу од нив се запуштени или пренаменети.
Слична е состојбата и во другите земји од регионот – нови јавни засолништа речиси и да не се градат со децении. За разлика од Швајцарија, која има бункери за целото население, Балканот во голема мера би останал „на површината“ во случај на сериозна криза.
Колективна безбедност или приватно спасување?
Европа повторно почнува да размислува за цивилна заштита – Германија најавува инвестиции, Норвешка повторно воведува задолжителни скривници, а ЕУ им препорачува на граѓаните да имаат резерви за најмалку 72 часа.
Но пораката на експертите е јасна: опстанокот не се гради во приватни бункери, туку во заедничка подготвеност. Историјата покажува дека индивидуалното спасување ретко функционира во свет што колабира.
Прашањето останува отворено –
дали иднината ќе биде под земја за малкумина, или над земја за сите?
