Изјавата на американскиот претседател Доналд Трамп дека САД воделе разговори со Иран ја подигна надежта дека конфликтот на Блискиот Исток може да се приближува кон крајот. Но, многумина се прашуваат, дали станува збор за вистински дипломатски пробив или за обид да се купи време и да се смират пазарите?
Техеран веднаш ги отфрли ваквите тврдења како „лажни вести“, додека на теренот продолжуваат нападите. На 24 март, САД и Израел извршија нови воздушни напади врз Иран, кој возврати со ракетирање на израелски цели и енергетска инфраструктура во Персискиот Залив.
Клучната улога на Ормуски теснец
Еден од најважните фактори во кризата е контролата на Иран врз Ормускиот теснец, клучна глобална рута низ која минуваат околу 20% од светската нафта и течен природен гас.
Според експертите, токму ова му дава силна преговарачка позиција на Техеран.
Ескалација наместо деескалација
„Не мислам дека Трамп во моментов бара излез од војната“, вели Farzan Sabet од Graduate Institute Geneva.
Според него, американскиот претседател и натаму има опции за ескалација, вклучувајќи и можност за воена акција за повторно отворање на Ормускиот теснец, па дури и заземање на клучни ирански позиции како островот Kharg Island — важен нафтен терминал.
Американските медиуми веќе објавија дека во регионот се испраќаат воени сили, вклучително и маринци и придружна опрема.
Тактика или манипулација?
Аналитичарите сметаат дека изјавата за разговори можеби му овозможила на Трамп да се повлече од претходната закана дека ќе ги „срамни со земја“ иранските електрани ако не се отвори теснецот.
„Можно е да бил под силен притисок да не ја реализира таа закана“, вели Сabet, додавајќи дека постои и можност за обид за влијание врз глобалните цени на енергенсите преку создавање впечаток за деескалација.
„Многу добри разговори“, но без потврда
Трамп на платформата Truth Social изјави дека разговорите биле „многу добри и продуктивни“ и дека постои согласност за „целосно решение“ на конфликтот.
Тој додаде дека неговиот специјален пратеник Стив Виткоф и зетот Џеред Кушнер контактирале со висок ирански претставник.
Сепак, Белата куќа подоцна соопшти дека ситуацијата е „флуидна“ и дека нема закажани формални средби.
Иран: „Нема преговори“
Од иранска страна, претседателот на парламентот Мохамад Халибаф ги негираше тврдењата и обвини за манипулација со пазарите.
„Лажни вести се користат за влијание врз финансиските и нафтените пазари“, изјави тој.
Длабоки разлики меѓу двете страни
Дури и ако има некаков контакт преку посредници, разликите остануваат огромни.
Вашингтон бара целосен прекин на иранската нуклеарна програма, додека Техеран инсистира на гаранции дека нема да има нови напади, укинување на санкциите, затворање на американските бази во регионот и воени репарации.
Според Сима Азоди од George Washington University, Иран бара „трајно политичко решение“, а не само привремено примирје.
И покрај реториката за дипломатија, реалноста на теренот покажува дека конфликтот е далеку од крај. Изјавите на Трамп можеби донесоа краткорочно смирување на пазарите, но суштинските разлики меѓу САД и Иран остануваат — што значи дека исходот сè уште е неизвесен.
