Ескалацијата на војната на Блискиот Исток и нарушувањето на транспортот низ Ормускиот теснец создадоа еден од најголемите енергетски шокови во последните години. Во момент кога глобалната економија сè уште се обидува да закрепне од инфлаторниот бран по пандемијата и енергетската криза по војната во Украина, новиот геополитички ризик повторно ги турка цените на енергијата нагоре.
Како што пишува New York Times, финансиските пазари реагирале речиси моментално на вестите за нападите врз танкери и ограничувањата на пловидбата низ Ормускиот теснец, бидејќи инвеститорите стравуваат од сериозни прекини во глобалното снабдување со нафта. Според американската Администрација за енергетски информации (EIA), преку овој теснец секој ден минуваат околу 20 милиони барели нафта – приближно една петтина од светската потрошувачка.
Токму затоа дури и делумно нарушување на транспортот низ оваа рута има потенцијал да создаде силен шок на глобалниот пазар на енергија.
Пазарите реагираат на страв, не само на недостиг
Во првите денови по ескалацијата на конфликтот цената на нафтата нагло порасна и се приближи до 100 долари за барел. Но аналитичарите предупредуваат дека тоа можеби е само почеток.
Според анализата на Wall Street Journal, енергетските пазари реагираат не само на реалниот недостиг на нафта туку и на очекувањата за долгорочна нестабилност во регионот. Ако конфликтот продолжи и транспортот низ Ормускиот теснец остане ограничен, глобалното снабдување со нафта би можело значително да се намали.
Инвестициската банка Goldman Sachs предупредува дека цената на нафтата во такво сценарио може да достигне 150 долари за барел, а некои екстремни модели дури предвидуваат и 200 долари. Како што наведува Financial Times, вакви нивоа не се видени од големите енергетски кризи во првата деценија на 21 век.
Пазарите, според економистите, реагираат на ризикот дека конфликтот може да се прошири и да го вклучи поголемиот дел од регионот кој произведува една третина од светската нафта.
Како нафтениот шок се прелева во целата економија?
Историјата покажува дека наглото поскапување на нафтата речиси секогаш има сериозни последици за светската економија. Како што анализира Washington Post, нафтата останува една од клучните суровини на модерната индустриска економија, па нејзината цена директно влијае врз транспортот, производството, храната и логистиката.
Кога цената на нафтата расте, транспортните трошоци се зголемуваат, производството станува поскапо, а компаниите тие трошоци ги префрлаат врз потрошувачите. На крајот, растот на цените се чувствува речиси во секој сектор – од авионските билети до цената на лебот.
Bloomberg во својата анализа предупредува дека новиот енергетски шок може да го забрза инфлаторниот притисок токму во момент кога централните банки се обидуваат да ја стабилизираат економијата по периодот на високи каматни стапки.
Истовремено, високите цени на енергијата го забавуваат економскиот раст бидејќи компаниите ги намалуваат инвестициите, а домаќинствата трошат помалку.
Азија е најранливиот регион
Најголем удар од потенцијалната блокада на Ормускиот теснец трпат азиските економии. Според анализата на Reuters, дури 80 до 90 проценти од нафтата што минува низ оваа рута завршува на азиските пазари.
Кина, Индија, Јапонија и Јужна Кореја се меѓу земјите кои најмногу зависат од оваа енергетска артерија. Јапонија, на пример, увезува повеќе од половина од својата нафта преку овој теснец.
Economist предупредува дека долготрајна блокада би можела сериозно да го наруши индустриското производство во овие земји и да создаде нови шокови во глобалните синџири на снабдување.
Дали светот се движи кон нова економска криза
Комбинацијата од скапа енергија, инфлација и геополитичка нестабилност создава услови за сериозни економски турбуленции. Како што пишува Washington Post, економистите сè почесто предупредуваат дека новиот нафтен шок може да го турне светот кон период на слаб економски раст и високи цени.
Меѓународниот монетарен фонд веќе предупреди дека енергетските шокови од Блискиот Исток историски имаат силно влијание врз глобалната инфлација и економската активност. Доколку цената на нафтата остане над 120 или 150 долари за подолг период, многу економии би можеле да се соочат со сериозно забавување на растот.
Проблемот, како што објаснуваат економистите, е што централните банки имаат ограничени алатки во ваква ситуација. Ако ги зголемат каматните стапки за да ја намалат инфлацијата, ризикуваат дополнително да го забават економскиот раст.
Геополитиката повторно ја диктира економијата
Кризата околу Ормускиот теснец потсетува колку глобалната економија и натаму зависи од геополитиката и од енергетските коридори. Како што заклучува Financial Times, дури и во ера на енергетска транзиција и обновливи извори, светот сè уште останува силно зависен од нафтата.
Доколку конфликтот на Блискиот Исток се прошири или блокадата на теснецот трае подолго, последиците би можеле да се почувствуваат далеку од регионот – од цените на горивата во Европа до индустриското производство во Азија.
Во такво сценарио, нафтениот шок што започна со оваа криза може да стане еден од најзначајните економски потреси во последната деценија.
