Младинскиот образовен форум (МОФ) го оцени предлог-законот за високо образование (ЗВО) како стилски и структурно некохерентен текст кој „не соодветствува со потребите на студентите и не е современ”. Организацијата, која 27 години работи на заштита на правата на младите во образованието, идентификуваше осум конкретни слабости и побара целосна редакција пред усвојување.
Еден студент, 11 члена
Најмерливата критика се однесува на составот на Универзитетското студентско тело дефинирано во членот 86. Предлог-законот предвидува само еден студент од вкупно 11 члена, при што поголемиот дел се владини претставници. „Тој еден студент претставува само 9% учество во управувањето”, констатира МОФ, додавајќи дека „студентите како носители на процесите заслужуваат поголемо влијание во органите на универзитетите, особено во однос на тела од кои произлегуваат одлуки за програмите и буџетите”.
Паралелно, членот 91 го задржува постојното учество на студентите во Наставно-научните совети од 10 до 15%, наместо да го прошири.
Автономијата под закана
Централната системска критика на МОФ се однесува на академската автономија. Членовите 198, 199, 200 и 201 се во директен судир со принципите на автономија утврдени во членот 13, „со што се отвора простор за прекумерна државна контрола и политичко влијание”. МОФ е категоричен: „Ова претставува директен упад во автономијата на универзитетите.” Организацијата смета дека контролата над квалитетот треба да се регулира исклучиво преку Агенцијата за квалитет, уредена во посебен закон.
Непотизмот се враќа
Од предлог-законот се избришани одредбите кои го спречуваат непотизмот при вработување на универзитетите – одредби кои постојат во важечкиот закон. Според МОФ, тоа „отвора простор за корупција при вработување на универзитетите”. Во иста насока, членот 175 овозможува пензионирани професори да продолжат со предавања, иако Министерството декларативно се залагало за прекин на „вечните академски титули”. МОФ оценува дека ваквите клаузули се „директен импулс за разочарување на младите кадри кои чекаат вработување на факултетите”, разочарување кое „придонесува кон иселување на младите”.
Дигитализација и ВИ – отсутни
Предлог-законот не го споменува терминот „вештачка интелигенција” ниту еднаш. МОФ оценува дека тоа „претставува еден огромен сегмент на модернизација на новото секојдневие, нерегулиран во законот”, а регулирањето на оваа област би ја подобрило пристапноста на наставата и заштитата од плагијаризам.
Инклузија без механизми
Предлог-законот не гарантира пристапност за лица со попреченост и не нуди конкретни механизми за нејзина реализација. МОФ предупредува дека доколку тоа „се остава на слободна волја на интерните акти на универзитетите, се отвораат голем број можности за дискриминација на ранливите групи”.
МОФ поддржува реформа на законот – но не овој текст
МОФ експлицитно не е против реформата. „Потребата за нов закон е реална”, признава организацијата, но инсистира предложениот текст „да биде темелно редактиран” и да се интегрираат препораките од јавноста. Само така, според МОФ, реформата ќе создаде услови за универзитети „конкурентни на светско ниво”.
