По смртта на мајка и ќерка во Тафталиџе, социјалните мрежи се преполнија со коментари кои ја обвинуваат жртвата. Еве зошто тие коментари не се „само мислење” – и зошто се дел од истиот проблем.
„Зошто не заминала?” – кога прашањето е погрешно
Во деновите по ваква трагедија, коментарите на социјалните мрежи стануваат место каде наместо поддршка, се појавуваат реченици кои ја повторуваат логиката на малтретирањето и ја префрлаат вината врз жртвата. Тие коментари изгледаат „обично”, секојдневно, но нивната штета е реална: ги замолчуваат жртвите, го нормализираат насилството и го перат системскиот неуспех.
Еден од најчестите модели е префрлањето одговорност: „Ако ја тепал, зошто не си заминала?”, „Ако било толку страшно, ќе пријавела во полиција.” Во овие прашања се крие претпоставка дека жената е таа што треба „правилно” да реагира за да си го спаси животот, а не дека насилникот е тој што треба да престане и системот да го спречи. Се игнорира фактот дека напуштањето насилник е најопасен момент – жената е под закани, економски зависна, без поддршка, честопати со години убедувана дека никој нема да и верува. Кога некој ќе напише ваков коментар, најздрав одговор е да се префрли фокусот: од „зошто не заминала” кон „зошто тој ја малтретирал” и „зошто институциите не ја заштитиле”.
„Само еднаш” – минимизирањето како прв чекор кон нормализирање
Друг често присутен образец е минимизирањето: „Само еден шамар, не е тоа насилство”, „Се изнервирал, човек е”. Овие реченици го прават првиот чекор кон прифаќање на насилството како нешто нормално и очекувано во „нервозни” односи. Но реалноста е поинаква: секој шамар е веќе насилство, а долгогодишното малтретирање – физичко и психичко – оставa последици кои не секогаш се видливи однадвор. Жртвата не мора да биде убиена за да биде уништена. На ваквите коментари вреди да се одговори јасно: насилството не е „нервозен испад”, туку прекршување на правото на живот и достоинство.
Деградирање на жртвата: карикатура наместо човек
Постојат и коментари што директно ја деградираат жртвата: „Сама си го избрала, таков маж сакаше”, „Не е нормална”, „Сигурно барала спонзори”. Тука жената не е жртва, туку карикатура. Не се гледа човек со сложен живот, со стравови, со години трпено насилство и институции кои не реагирале – туку симбол на некаква „грешна” женственост. Ваквите реакции се опасни бидејќи им порачуваат на сите други жени: ако ви се случи нешто, јавноста ќе ве расчлени и ќе ви го преброи секој избор од минатото. Клучно е ваквите коментари да се именуваат – како мизогини и victim-blaming – и да се одговори дека ништо во карактерот, облеката или животниот стил не е причина за насилство.
Лажната неутралност: „Не знаеме сè”
Посебно подмолна е реториката на „неутралност”: „Не знаеме што точно се случило, подобро да не судиме”, кажано во момент кога се зборува за жена и дете кои го изгубиле животот по пријавувано малтретирање со години. Формално звучи разумно, но честопати служи да се спречи секоја критика кон насилството и институциите. Не ни требаат сите детали за да кажеме: долгогодишното малтретирање е кривично дело, државата мора да ги штити ранливите, а институционалниот неуспех мора да се именува. Може да бидеме внимателни кон фактите и истовремено гласни против насилството.
Зошто овие коментари се штетни – и како да реагираме
Токсичните коментари го репродуцираат истото наративно рамкирање кое ги одржува жените во тишина: дека никој нема да им верува, дека „и тие се виновни”, дека секогаш можело „поинаку да реагираат”. Тие се уште едно слојче на насилство – симболичко, но со многу реални последици по тоа колку жртвите се чувствуваат безбедно да проговорат. Жена која со години трпи малтретирање, пријавува и не добива заштита, а потоа чита дека „сама си го избрала” – добива уште еден сигнал дека системот не е за неа.
Не секогаш е можно да се влезе во длабока дебата, но неколку принципи помагаат. Прво, да не молчиме – дури и едно јасно „ова е victim-blaming, насилството никогаш не е вина на жртвата” го менува тонот. Второ, да внесеме информации: дека напуштањето е опасно, дека системите честопати потфрлаат, дека трагичните исходи најчесто доаѓаат по години пријави и игнорирани аларми. Трето, да насочиме кон солидарност: наместо „зошто не заминала”, да прашаме „кои ресурси постојат” и „како да им веруваме на жени кога кажуваат дека има проблем”.
И најважно: кога пишуваме или одговараме, да замислиме дека некоја жена во слична ситуација чита и се двоуми дали да побара помош. Дали нашиот коментар би ја охрабрил – или би ја натерал уште подлабоко да се скрие?
