Соединетите Американски Држави и Израел започнаа напади врз Иран, при што во повеќе градови се слушнаа експлозии по недели закани со воена интервенција.
Ова се клучните столбови на иранската власт, воспоставена по Исламската револуција во 1979 година:
Врховен лидер
Врховниот лидер доживотно го именува Собранието на експерти, кое се избира со општо право на глас. Иако теоретски е под надзор на ова високо верско тело, во пракса токму тој ја има последната одлука за главните насоки – и во внатрешната и во надворешната политика.
Тој ги именува раководителите на клучните институции, вклучувајќи го шефот на судството, половина од членовите на моќниот Совет на чувари на Уставот, воените команданти и директорот на државната радиотелевизија. Како врховен командант, тој го надгледува целиот безбедносен, воен и разузнавачки апарат.
Ајатолахот Али Хамнеи (86) ја извршува оваа функција од 1989 година, по смртта на основачот на Исламската Република, ајатолахот Рухолах Хомеини. Во изминатите децении преживеа повеќе кризи, најчесто реагирајќи со репресивни мерки. Сериозно беше погоден од дванаесетдневниот судир со Израел во јуни 2025 година, слабеењето на регионалните сојузници и масовните протести во земјата.
Избрани функционери
Иранците гласаат за претседател, парламент и Собрание на експерти. Но, кандидатурите мора да ги одобри Советот на чувари на Уставот, составен од 12 членови, што значително го ограничува изборниот спектар.
Претседателот се избира на четири години и има помали овластувања од врховниот лидер. Тој главно ја води економската политика – особено предизвикувачка задача во земја ослабена од меѓународни санкции. Последните протести во Иран беа поттикнати токму од незадоволство од економската состојба.
Актуелниот претседател, Масуд Пезешкијан, се смета за еден од поумерените политичари на оваа функција. Му е дозволено да иницира внимателни реформи и да се обиде на дипломатско приближување кон Западот. Сепак, неговиот маневарски простор е ограничен од одлуките на врховниот лидер, особено во однос на САД и Израел.
Претседателот ги именува потпретседателите и членовите на владата, но нив мора да ги потврди еднодомниот парламент. Законите што ги усвојува парламентот – каде моментално мнозинство имаат конзервативците – мора да ги одобри Советот на чувари. Во случај на спор, одлуката ја носи Советот за целисходност, составен од високи државни функционери.
Вооружени сили
Иранските вооружени сили се состојат од регуларната армија и Револуционерната гарда (Пасдараните), идеолошката војска на Исламската Република. Целиот систем е подреден на врховниот лидер преку Генералштабот на вооружените сили.
Револуционерната гарда претставува клучен столб на режимот. Тоа е моќна и структурирана организација со значително влијание во економијата, политиката и општеството.
Западните земји ги обвинуваат за воено вмешување во странство и кршење на човековите права. Неколку високи функционери на гардата беа убиени за време на дванаесетдневниот судир со Израел во јуни 2025 година, што откри длабока инфилтрација на израелските разузнавачки служби во иранските структури. Сепак, нивните позиции беа брзо пополнети.
Одлуките за национална безбедност ги носи Врховниот совет за национална безбедност, во согласност со насоките на врховниот лидер. Со ова тело претседава претседателот, а во него членуваат високи владини, судски и воени претставници. Али Лариджани е еден од двајцата претставници на врховниот лидер во Советот.
По судирот со Израел, Советот формираше ново тело – Национален совет за одбрана – задолжено за зајакнување на воените капацитети и одбранбените стратегии, под водство на поранешниот министер за одбрана и советник на врховниот лидер, Али Шамхани.
