По извештаите дека врховниот лидер на Иран, Али Хамнеи, загинал во напади извршени од САД и Израел, иранските државни медиуми објавија дека за негов наследник е прогласен неговиот син, Мојтаба Хамнеи.
Одлуката веднаш предизвика силни реакции во јавноста и отвори прашања околу начинот на наследување во една од највлијателните исламски држави во светот.
Иранската државна телевизија и новинската агенција ИРНА потврдија дека 86-годишниот Али Хамнеи починал во неделата. Неговата смрт создаде политички вакуум, имајќи предвид дека со децении имаше конечна власт над клучните државни и безбедносни прашања.
Според информации објавени од медиуми блиски до опозицијата, иранското Собрание на експерти – тело составено од 88 членови и надлежно за избор на врховен лидер – под притисок на Револуционерната гарда го избрало Мојтаба Хамнеи. Ова тело, според Уставот на Иран, има исклучива надлежност да го именува новиот врховен водач.
Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека смртта на Али Хамнеи претставува „најголема шанса“ за иранскиот народ да ја врати својата држава, повикувајќи на спротивставување на исламското раководство кое владее од 1979 година.
Позадина и контроверзии
Мојтаба Хамнеи е вториот син на Али Хамнеи и клерик од среден ранг. Тој има блиски врски со Иранската револуционерна гарда и учествувал во Иранско-ирачката војна. Долго време се смета дека има значително влијание зад сцената и дека фактички управувал со Канцеларијата на врховниот лидер.
Сепак, неговиот избор не е без контроверзии. Според извештаи на американски медиуми, Али Хамнеи претходно разгледувал други високи верски лица како можни наследници, а Мојтаба не бил формално меѓу нив.
Аналитичарите укажуваат и на уставни и верски пречки. Иранскиот Устав бара врховниот лидер да има религиозен авторитет и политичко искуство, нешто што Мојтаба формално го нема. Дополнително, наследувањето од татко на син не се гледа благонаклоно во шиитскиот верски естаблишмент, особено во држава создадена со рушење на монархијата во 1979 година.
Во 2019 година, САД воведоа санкции против Мојтаба Хамнеи.
Историски гледано, во 1989 година Али Хамнеи стана врховен лидер наместо синот на основачот на Исламската Република, Рухолах Хомеини, токму за да се избегне принципот на династиско наследување.
Експертите предупредуваат дека изборот на Мојтаба може да предизвика внатрешни тензии и политички немири, особено ако дел од верскиот и безбедносниот естаблишмент не го поддржи целосно неговото назначување.
