Војната со Иран за само неколку недели сериозно ја потресе глобалната економија, предизвикувајќи раст на цените и забавување на економскиот раст ширум светот. Иако последиците се чувствуваат насекаде, тие не ги погодуваат сите подеднакво. Најтешко се погодени земјите кои зависат од увоз на енергенси, сиромашните економии и државите без значителни резерви, покажуваат анализите на Меѓународниот монетарен фонд.
Енергетски шок и притисок врз Азија
Главниот проблем е прекинот во снабдувањето со енергија. Војната предизвика историски нарушувања на нафтениот пазар, додека глобалната понуда на течен гас се намали за околу 20 проценти. Практичното затворање на Ормускиот теснец особено тешко ги погодува земјите од Азија, бидејќи дури 90 проценти од нивниот увоз на нафта и гас доаѓа од Персискиот Залив.
Затоа, Јужна и Југоисточна Азија веќе се соочуваат со раст на цените на енергијата и проблеми во снабдувањето, додека владите се обидуваат да го ублажат ударот преку користење резерви и субвенции. Кина засега се справува подобро, благодарение на силните енергетски врски со Русија и големите резерви, што ја прави помалку зависна од поморски транспорт.
Нарушени глобални синџири
Војната сериозно ги погоди и глобалните синџири на снабдување. Танкерите и контејнерските бродови ги менуваат своите рути, а воздушниот сообраќај над Персискиот Залив е ограничен, што ги зголемува трошоците и го продолжува времето на испорака.
Особено е загрозена индустријата за чипови. Доколку дојде до проблеми во производството во Азија, последиците ќе се почувствуваат глобално, бидејќи полупроводниците се клучни за автомобилската индустрија, електрониката и вештачката интелигенција.
Околу 90 проценти од напредните чипови се произведуваат на Тајван, што ја прави ситуацијата уште почувствителна.
Удар врз храната и ѓубривата
Кризата се прелева и врз производството на храна. Трговијата со ѓубрива и клучни суровини, како сулфур, во голема мера зависи од Ормускиот теснец. Цените на минералните ѓубрива веќе пораснаа за 30 до 40 проценти, што директно влијае врз земјоделството и цените на храната.
Најголемиот товар го носат сиромашните земји, каде храната учествува со дури 36 проценти во вкупната потрошувачка, па поскапувањата директно го погодуваат животниот стандард.
Слаб раст, но без колапс
И покрај кризата, Организацијата за економска соработка и развој проценува дека глобалниот раст во 2026 година ќе изнесува околу 2,9 проценти, со благ опоравок во 2027 година. Инфлацијата, сепак, ќе биде повисока од очекуваното, околу 4 проценти во земјите од Г20.
За САД се прогнозира раст од околу 2 проценти, додека еврозоната би можела да расте само 0,8 проценти. Кина ќе забави, но ќе остане релативно стабилна.
Заливот пред рецесија, Европа под притисок
Најголем удар би можеле да претрпат земјите од Персискиот Залив, кои се соочуваат со ризик од рецесија. Се очекува пад на економската активност од околу 0,2 проценти. Германската економија исто така слабее – се прогнозира раст од само 0,6 проценти, со раст на инфлацијата.
Истражувањата покажуваат дека дури девет од десет компании во Германија очекуваат негативни последици од војната.
Аналитичарите се согласни дека ова не е само регионален конфликт, туку сериозен глобален економски шок чии последици ќе се чувствуваат со години. Колку подолго трае неизвесноста, толку поголем ќе биде притисокот врз економиите и компаниите низ целиот свет.
