Истражувачи од Стенфорд го решија едно од клучните прашања на климатската наука: колку точно луѓе се разболеле поради климатските промени? Одговорот, објавен на 17 март во списанието One Earth, е 22.000 – само во еден регион на Перу, само по една бура во 2023 година.
Бурата, комарците и 60% од болните
Во 2023 година тропски циклон удри во обично суво крајбрежно подрачје на Перу. По него следуваше епидемија на денга треска десет пати поголема од нормалата. Истражувачите поставија конкретно прашање: колку од тие случаи би постоеле да не беше бурата?
Одговорот е 60% – токму толку случаи на денга во најзасегнатите општини биле директно предизвикани од екстремните врнежи и топлите температури за времето на циклонот. Во бројки: 22.000 луѓе се разболеле кои иначе не би се разболеле.
Механизмот е едноставен и злокобен: силните дождови ги поплавуваат низините, ја уриваат инфраструктурата за вода и канализација, и создаваат стојани базени идеални за размножување на комарците. Топлото време потоа го забрзува нивното размножување и пренесот на болеста.
Климатските промени го утројиле ризикот
Климатолозите од Стенфорд ги анализирале симулации за врнежите во март во периодот 1965-2014 споредено со прединдустриска референтна точка. Резултатот: екстремните врнежи какви имало во 2023 сега се за 31% поверојатни во североисточно Перу отколку пред индустријализацијата. Кога на тоа се додадат зголемените температури, веројатноста за климатски услови кои ја напојувале епидемијата е речиси три пати поголема.
Ова не е иднина – ова се случува сега
„Здравствените последици од климатските промени не се нешто за кое чекаме”, изјавила главната авторка на истражувањето Малори Харис. „Тие се случуваат сега.”
Денга треската, пренесувана преку комарците Aedes aegypti и Aedes albopictus, заразува десетици милиони луѓе годишно и бележи повеќе од десетократен пораст глобално од 2000 година наваму. Болести кои историски не биле присутни во САД веќе се појавуваат во Флорида, Тексас и Калифорнија.
Македонија не е имуна
Комарецот Aedes albopictus, познат и како тигрeст-комарец, веќе е присутен на Балканот и во делови на Македонија, особено во потоплите и повлажни подрачја. Климатскиот тренд кој истражувачите го документираат во Перу важи глобално: потопли лета, почести поплави, повеќе стојани води – идеален рецепт за ширење на болести кои досега ги сметавме за тропски.
