Додека светот го следи воено-дипломатскиот театар околу Ормуз, еден клучен актер останува намерно во сенка. Кина увезува близу 11 милиони барели нафта дневно, од кои скоро три четвртини минуваат низ теснецот. Блокадата не е американски или европски проблем – таа е пред сè кинески. Но Пекинг не смее јавно да го каже тоа.
Бројките кои кажуваат сè
Ниту една голема економија нема толкава директна изложеност кон еден единствен пловен пат. Скоро 76 отсто од кинескиот нафтен увоз минува низ Ормузскиот теснец. Стратешките резерви даваат покриеност од околу 90 дена при целосна блокада – потоа следи индустриски застој. Алтернативните трасти, цевководот низ Пакистан или казахстанските правци, можат да заменат само мал дел од потребниот волумен.
За споредба: САД се речиси енергетски самодоволни, Европа има диверзифицирани снабдувачи, Јапонија и Јужна Кореја се ранливи, но нивните економии имаат поинакви амортизери. Кина, со нејзиниот индустриски апетит, нема луксуз на чекање.
Иран е партнер, но Ормуз е заложник
Парадоксот е длабок. Пекинг инвестираше десетици милијарди долари во Иран преку 25-годишниот стратешки договор потпишан во 2021 година. Иранската нафта стигнува во Кина со попуст, заобиколувајќи ги западните санкции. Двете земји јавно се претставуваат како партнери во градење на „поинаков светски поредок.”
Но затворен Ормуз ги урива кинеските интереси исто онолку брзо колку и западните. Техеран, сакал или не, со едно движење го држи Пекинг во шах. Тоа е невидлива асиметрија во наводно рамноправното партнерство.
Четири причини за тишина
Зошто Кина не кажува јавно дека сака отворен Ормуз? Одговорот е повеќеслоен.
Прво, јавниот притисок врз Иран би значел барање Техеран да отстапи пред очите на светот – понижување кое ниту еден иранистан не би го прифатил без последици за билатералните односи.
Второ, признавањето дека кинеската економија зависи од еден теснец со четириесетина километри ширина е стратешка слабост која западните аналитичари и пазари би ја искористиле веднаш.
Трето, Кина цело време гради нарација дека таа е алтернатива на американскиот хегемонизам. Усогласување со американската позиција за Ормуз би бил пропаганден самогол со непредвидливи внатрешнополитички последици.
Четврто – и ова е аргументот кој најмалку се споменува – ако денес Пекинг прифати дека блокадата на меѓународен пловен пат е нелегитимна, тој принцип утре директно се применува на Тајванскиот теснец. Преседанот е опасен.
Дипломатија преку задни врати
Затоа кинескиот притисок се одвива тивко – преку Оман, преку Катар, преку канали кои не оставаат јавни траги. Тоа е причината зошто кинескиот фактор е практично невидлив во медиумското покривање на кризата. Нема изјави, нема конференции за печат, нема видливи демарши.
Но невидливото не значи непостоечко. Секој ден на затворен Ормуз чини Кина повеќе отколку кого и да е. И Пекинг тоа го знае – само не смее да го каже тоа.
