Царините се омилениот збор на Доналд Трамп, на што светот повторно беше потсетен во неговото предбожиќно обраќање. Додека сè уште се сумираат последиците од царините воведени во првата година од неговиот втор мандат, Трамп тврди дека тие ѝ носат на САД нови работни места, повисоки плати и економски раст.
Иако ова тврдење е предмет на жестоки расправи, неспорно е дека царините ја преобликуваа глобалната економија и дека тоа ќе продолжи и во текот на 2026 година, пишува BBC News.
„Само Кина силно возврати, така ја избегнавме катастрофата“
Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) наведува дека, иако „царинскиот шок е помал од првично најавениот“, тој е клучната причина за забавувањето на стапката на глобалниот економски раст на 3,1% во 2026 година.
Само една година претходно, прогнозите предвидуваа раст од 3,3%. За директорката на ММФ, Кристалина Георгиева, состојбата е „подобра отколку што се плашевме, но полоша отколку што треба да биде“. Во неодамнешен подкаст таа објасни дека растот паднал од просечните 3,7% пред пандемијата на ковид-19.
„Овој раст е преслаб за да ги задоволи стремежите на луѓето ширум светот за подобар живот“, изјави Георгиева. Други прогнози за 2026 година се уште попесимистични од оние на ММФ.
Сепак, влијанието на царините врз глобалната економија не било толку лошо како што се стравувало, смета Морис Обстфелд од Петерсоновиот институт за меѓународна економија и поранешен главен економист на ММФ. Според него, причината е тоа што „земјите не возвратија силно против САД“.
Обстфелд додава: „А единствената земја што силно возврати – Кина – ги натера САД многу брзо да се повлечат. Така сигурно избегнавме трговска катастрофа“.
Трговска војна без победници
И покрај петте круга трговски преговори, двете најголеми светски економии и понатаму имаат повеќе царини и други трговски ограничувања отколку на почетокот на вториот мандат на Трамп. Царините ги зголемија трошоците за многу компании и внесоа неизвесност, што го отежнува планирањето и инвестирањето.
Обстфелд смета дека „овие триења и неизвесности со текот на времето си го земаат данокот“ преку губење на ефикасноста.
Дел од штетата е ублажен со пониски каматни стапки, пад на вредноста на доларот, снаодливи начини на заобиколување на правилата од страна на компаниите, како и бројни изземања од царините. Тоа може да објасни зошто трговската агенција на ОН, UNCTAD, предвидува дека вредноста на глобалната трговија минатата година пораснала за 7%, достигнувајќи повеќе од 35 билиони долари.
Сепак, Обстфелд предупредува дека „дупките“ во американските царини се меч со две острици: „Изземањата во пракса значат пониски царини, но истовремено создаваат голема неизвесност околу тоа како да се добијат“.
Земји како Обединетото Кралство, Јужна Кореја и Јапонија успеале да договорат трговски спогодби со Трамп, а други се надеваат дека ќе го сторат тоа во текот на 2026 година.
Американската економија изненадувачки отпорна
Иако некои економисти се сомневаат во силата на американскиот раст, податоците покажуваат дека меѓу јули и септември минатата година економијата пораснала за 4,3%, што е најсилен годишен раст во последните две години.
„Ова е многу, многу отпорна економија и не гледам зошто тоа не би продолжило и во иднина“, вели Адитија Бхаве, виш економист во Bank of America.
Тој смета дека царините додале меѓу 0,3% и 0,5% на американската инфлација, која во ноември изнесувала 2,7%, но додава дека „веројатно сè уште не сме го виделе целосниот ефект“.
Ова е клучно со оглед на тоа што американската економија, која сочинува 26% од глобалната економија, е поттикната од потрошувачката. Притисоците врз трошоците за живот и понатаму се проблем во многу делови од светот.
Во еврозоната инфлацијата се стабилизирала на 2,1%, но во Обединетото Кралство изнесува 3,2%, што, како и во САД, е значително над целта од 2% поставена од централните банки.
Глобални предизвици и можности
Оваа година на глобалната економија би можеле да влијаат и повторните преговори за трговскиот договор меѓу САД, Мексико и Канада (USMCA). Во Европската унија се очекува гласање за ратификација на јужноамериканскиот трговски договор, додека во САД многу ќе зависи од одлуката на Врховниот суд за законитоста на царините на Трамп.
Цената на нафтата е клучен фактор, а банката Goldman Sachs очекува цената на референтната нафта Брент оваа година да падне за околу 8%, на приближно 56 долари за барел, благодарение на силното производство во САД и Русија.
Дополнителен притисок врз намалување на цените може да донесе и повторното воспоставување на бродскиот сообраќај низ Црвеното Море.
Напнатости меѓу Вашингтон и Пекинг
Трговските односи меѓу САД и Кина и понатаму фрлаат сенка врз глобалната економија. Вредноста на меѓусебната размена на стоки паднала трета година по ред во 2025 година.
Во своето новогодишно обраќање, кинескиот претседател Си Џинпинг не ги спомена овие тензии, но предвиде дека кинеската економија оваа година ќе достигне вредност од 20 билиони долари и порача дека Кина е „подготвена да соработува со сите земји за унапредување на светскиот мир и развој“.
Царините, американската набавка на ретки земни метали и кинескиот пристап до американски компјутерски чипови ќе доминираат во разговорите кога Си ќе го пречека Трамп во април.
„Многу зависи од тој состанок. Нашите очекувања се навистина ниски“, вели Џејмс Цимерман, претседател на Американската стопанска комора во Кина, но додава дека е „многу, многу важно“ дијалогот да продолжи.
„Царините нема да исчезнат од политичката дебата“
Ограничувањето на увозот е клучен дел од трговската политика на Трамп. Неговиот трговски претставник Џејмисон Грир неодамна изјави дека реиндустријализацијата и зголемувањето на уделот на производството се во национален интерес на САД, тврдејќи дека новите инвестиции во автомобилската индустрија, бродоградбата и фармацијата не би се случиле без царини.
Сепак, од почетокот на вториот мандат на Трамп, бројот на Американци вработени во производството благо опаднал, на нешто помалку од 12,7 милиони.
Обстфелд заклучува дека американската економија продолжила да расте и покрај царините благодарение на „отпорните потрошувачи кои и онака сакаат да трошат“ и огромните инвестиции во вештачка интелигенција.
Со оглед на тоа што клучните политички цели, како отворање нови работни места во производството, сè уште не се остварени, тој заклучува:
„Мислам дека царините нема да исчезнат како политичко прашање или тема на дебата.“
