Германскиот Закон за воена служба, кој стапи во сила на 1 јануари 2026 година, воведе обврска која поминала речиси незабележано: сите мажи од 17 до 45 години мора да добијат дозвола од Бундесвер за секој престој во странство подолг од три месеци. Министерството за одбрана вели дека причината е едноставна: армијата мора да знае каде се наоѓаат нејзините потенцијални регрути.
Механизам од Студената војна за новиот безбедносен контекст
Правилото не е новост само по себе. Истото постоело за време на Студената војна, кога Западна Германија одржувала воен регистар на мажите во репродуктивна и борбена возраст. По укинувањето на задолжителниот воен рок во 2011 година, обврската формално останала, но без практична примена.
Новиот Закон за воена служба, кој стапи на сила на 1 јануари 2026 година, ја ревидирал оваа одредба со една суштинска разлика: барањето дозвола сега важи и надвор од воена состојба или состојба на напнатост. Со другите зборови, правилото важи во мирнодопски услови, за секој маж во возрасниот опсег, без оглед на тоа дали е активен припадник на армијата или не.
Воен регистар како стратешки приоритет
Министерството за одбрана не го крие мотивот. „Позадината и водечкиот принцип на оваа регулатива е сигурен и информативен воен регистар за употреба во случај на потреба”, соопшти министерството за АРД. „Мораме да знаеме, во случај на вонредна состојба, кој евентуално се наоѓа во странство на подолг период.”
Планот на германската влада е бројот на активен воен персонал да се зголеми од 180.000 на 260.000 до 2035 година. Законот за воена служба воведува задолжителна регрутација за мажи родени во 2008 година и подоцна, со цел да се привлечат доброволци за оваа експанзија. Обврската за пријавување при заминување во странство е дел од истата логика: армијата сака да управува со својот кадровски потенцијал.
Правниот проблем кој никој не го предвидел
Кога Франкфуртер Рундшау прв го пренесе деталот за дозволите, реакцијата во јавноста и во Бундестагот беше брза. Правниот експерт на АРД, Франк Бројтигам, оцени дека барањето дозвола во услови кога регрутацијата сè уште е доброволна „длабоко ги крши основните права на младите луѓе”. Тоа не е мислење, туку правна констатација и министерството е свесно за тоа.
Министерството за одбрана веќе најавило изработка на подзаконски акти кои ќе разјаснат дека дозволата се смета за автоматски дадена додека воената служба е доброволна. Бројтигам, меѓутоа, нагласи дека тоа не е добра волја на министерството, туку негова правна обврска.
Политичарите се сложуваат: законот е лошо напишан
Реакциите во Бундестагот покажуваат невообичаено широк консензус. Одбранбено-политичкиот портпарол на ЦДУ/ЦСУ, Томас Ерндл, изјави дека правилото има смисла само ако постои активна регрутација и дека мора да се спроведе со минимален административен товар. Зелените бараат итно разјаснување: „граѓаните имаат право брзо да дознаат дали и какви обврски за пријавување постојат”, рече портпаролката за безбедност Сара Нани. Левицата го нарекува целиот случај доказ дека законот е „лошо напишан”, а дури и АфД се залага за прагматично решение без непотребни товари на младите мажи.
Засега не е јасно какви ќе бидат последиците за оние кои нема да побараат одобрение. За разлика од претходната верзија на правилото, сегашната не предвидува санкции — но ниту тоа не е официјално разјаснето.
