Европските пресретнувачки дронови стануваат едни од технолошки најнапредните системи во светот, при што Балтичките држави веќе се издвојуваат како носители на иновациите во оваа одбранбена револуција. Во Естонија и Латвија, развојот на автономни системи, софтверски решенија и радарски технологии напредува со исклучителна брзина – поттикнат од новите форми на воздушни закани, особено масовните напади со беспилотни летала што се веќе секојдневие во модерните конфликти.
Естонскиот стартап DefSecIntel разви мобилен радарски систем способен да детектира борбени дронови на голема оддалеченост, технологија која ја освои иновациската награда на престижниот Milipol саем во Париз. Од таму доаѓа и концептот за „европски одбранбен ѕид од дронови“ – мрежа од мобилни, автономни платформи поставени на приколки и мини-венови, создадени да реагираат во моментот кога системот ќе регистрира непријателско летало.
Оваа технологија не само што ги менува тактиките на воздушната одбрана, туку го редефинира начинот на кој ЕУ може да ја штити својата надворешна граница од брзорастечките ризици, од хибридни закани до директни напади со вооружени летала.
DefSecIntel воспостави партнерство со латвискиот производител Origin Robotics, кој го разви пресретнувачкиот дрон Blaze – летало што веќе се користи на украинските фронтови и се покажа како извонредно ефективно против руските борбени дронови. Blaze е усвоен од балтичките и нордиските земји, како и од Полска и Белгија, што ја потврдува неговата стратешка вредност.
Според основачот Агрис Ќипурс, клучната предност на Blaze не е само инженерството, туку неговиот софтвер. Леталото користи автономни AI-модели кои во реално време препознаваат која цел носи експлозив, колкава е заканата и кога треба да се активира пресретнувачки удар. Во сценарија на масовен напад, Blaze самостојно избира приоритетни цели – токму оние што можат да предизвикаат најголема штета.
Оператори на Blaze објаснуваат дека руските дронови летаат со голема брзина, но Blaze е дизајниран да биде побрз, поагилен и поагресивен, со способност да го неутрализира противникот пред тој да стигне до целта. Комбиниран со радарските системи за рано предупредување, Blaze се испраќа од мобилните минивен-платформи за помалку од една минута – фактор што може да одлучи исход на критични ситуации.
Европската Унија веќе го препозна стратегиското значење на оваа технологија. Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, при посетата на Origin Robotics додели грант од 4.5 милиони евра преку Европскиот одбранбен фонд, истакнувајќи дека Европа мора да развива сопствени одбранбени капацитети кои ја штитат од новите закани.
Оваа инвестиција е дел од поширокиот европски напор за создавање технолошка автономија и зајакнување на безбедноста во регион во кој беспилотните системи веќе ја играат клучната улога.
Латвија ја координира меѓународната коалиција за дронови во поддршка на Украина и се разви во водечки центар за истражување на автономни системи. Раководителот на Центарот за автономни системи, мајор Модрис Каириш, укажува дека одбраната мора да започне таму каде што заканата најпрво се појавува – на источните граници на ЕУ. Ако опасноста дојде до Париз или Берлин, тоа веќе е предоцна.
Затоа, Балтикот станува лабораторија на европската воздушна безбедност – место каде што технологијата, политиката и одбраната се спојуваат за да изградат систем што може да одговара на брзином се поагресивните форми на современа војна.
