Европскиот енергетски пазар повторно се соочува со силна неизвесност откако ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток предизвика нови потреси во глобалната трговија со нафта и гас. Стравувањата од прекини во снабдувањето и наглиот раст на цените ги принудија европските лидери повторно да размислуваат за итни мерки за заштита на граѓаните и економијата.
Министрите за енергетика на Европската Унија денеска ќе одржат состанок зад затворени врати на кој ќе се разгледуваат можни решенија за ублажување на растечките трошоци за енергија. Причина за алармот е ситуацијата во Ормускиот теснец, каде што зголемените безбедносни ризици ја нарушија трговијата со енергенси.
Според европски дипломатски извори, Европската комисија веќе подготвува пакет можни итни мерки. Меѓу опциите што се разгледуваат се намалување на националните даноци на горивата, поголема државна поддршка за индустријата и можни измени во системот за тргување со јаглеродни емисии (ETS) со цел да се зголеми достапноста на дозволи за CO₂.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, најави дека се анализираат и дополнителни мерки за заштита на потрошувачите, меѓу кои и можноста за ограничување на цените на горивата. Сепак, експертите предупредуваат дека ваквите краткорочни интервенции не можат целосно да ги решат подлабоките структурни проблеми на европскиот енергетски систем.
„Постојат структурни причини зошто цените на енергијата во Европа се високи“, вели Јоана Пандера од полскиот тинк-тенк Forum Energii. Според неа, различните енергетски миксови и даночни политики меѓу земјите-членки создаваат големи разлики во цените низ Унијата, што го прави тешко пронаоѓањето на едно заедничко решение.
Во меѓувреме, цените на горивата во Европа значително пораснаа од почетокот на кризата, што дополнително го зголемува притисокот врз владите. Некои земји, меѓу кои и Италија, бараат поширока интервенција од ЕУ, вклучително и можност за суспендирање или реформа на пазарот за јаглеродни емисии, бидејќи цената на CO₂ дозволите директно влијае врз цената на електричната енергија произведена од гас.
Други дипломати, пак, очекуваат Европската комисија поголем дел од товарот да го префрли на националните влади, преку намалување на даноците или субвенции за домаќинствата и компаниите. Но ваквиот пристап носи ризик од зголемување на економските разлики меѓу земјите-членки, бидејќи не сите држави имаат еднакви буџетски можности.
Искуството од енергетската криза во 2022 година го потврдува тоа. Тогаш владите на ЕУ потрошија повеќе од 500 милијарди евра за мерки за поддршка на граѓаните и компаниите, при што Германија обезбеди околу 158 милијарди евра.
Во пресрет на самитот на лидерите на ЕУ што ќе се одржи оваа недела, Европската комисија ќе претстави листа со можни итни мерки. Сепак, во Брисел нагласуваат дека вистинското долгорочно решение лежи во намалување на зависноста од увезени фосилни горива преку забрзано инвестирање во обновливи извори на енергија и нуклеарни капацитети.
