Тоа што ветерот и сонцето во 2025 година за првпат ги надминаа фосилните горива во производството на електрична енергија во Европската Унија не е само енергетска статистика. Тоа е политичка порака. И тоа во момент кога геополитиката станува сè понепредвидлива, а енергијата повторно се користи како алатка за притисок.
Со 30 проценти учество во електропроизводството, ветерната и сончевата енергија покажаа дека транзицијата повеќе не е теорија, туку реалност. Фосилните горива, кои со децении ја држеа Европа во зависничка позиција, паднаа под таа линија. Симболично, но и суштински.
Оваа пресвртница доаѓа во незгоден момент за оние што сè уште ја читаат енергијата исклучиво низ призма на „сигурни сојузници“ и геополитички договори. Кога американски функционери отворено ја критикуваат европската ориентација кон обновливи извори, проблемот не е во соларните панели или ветерниците, туку во губењето на контрола врз наративот. Затоа и аргументот за „зависност од Кина“ се користи како замена за дебата за суверенитет.
Фактите, сепак, зборуваат поинаку. Сонцето минатата година порасна побрзо од која било друга технологија. Дури и земји без „идеална клима“ покажаа дека енергетската транзиција не е прашање на географија, туку на политика и приоритети. Ветерот, иако со нешто послаб резултат од претходната година, останува стабилен столб на системот. Јагленот, пак, се лизга кон историски минимум.
И тука почнува вистинската дебата. Не дали обновливата енергија функционира, тоа веќе е јасно, туку дали европските држави се подготвени институционално да ја следат реалноста што самите ја создадоа. Мрежите, батериите и флексибилните системи не се технички детал, туку политичка одлука. Секое одложување таму значи продолжување на зависноста од гас, дури и кога производството од сонце и ветер е доволно.
Првите знаци дека батериите почнуваат да го заменуваат гасот во вечерните пикови се можеби најважниот дел од приказната. Тоа е моментот кога транзицијата престанува да биде идеолошка и станува економска. Кога складирањето ја намалува цената, а не ја зголемува, тогаш фосилните горива почнуваат да изгледаат не како „сигурна резерва“, туку како ризик.
Прашањето што останува не е дали Европа ќе продолжи по овој пат, туку дали ќе има храброст да го забрза. Затоа што во свет во кој енергијата повторно се користи како средство за уцена, вистинската безбедност не доаѓа од тоа од кого зависиш, туку од тоа дали воопшто мораш да зависиш.
И можеби токму затоа оваа година, ветерот и сонцето станаа повеќе од извори на енергија – станаа политички акт.
