Сè поголем број македонски основци читаат, но не разбираат што прочитале, тоа покажува истражување спроведено во март и април 2025 година во десет скопски училишта, на 1.288 ученици од четврто и осмо одделение. Децата кои поминуваат повеќе време на телефон, не читаат книги и не спортуваат, постигнуваат значително послаби резултати.
Генерациски пад: четвртоодделенците денес се послаби од осмоодделенците
Истражувањето го спроведе тим од Институтот за социолошки и политичко-правни истражувања (ИСППИ) во март и април 2025 година, во десет училишта во две скопски општини. Тестирани биле сите присутни ученици од четврто и осмо одделение или вкупно 1.288 деца. Симулацијата била направена според моделот на меѓународните тестирања, а децата одговарале на прашања за два раскази: еден со позната и еден со непозната содржина.
Резултатите се поразителни. Учениците во просек освоиле само 9 до 12 бода од можни 30. Раководителот на истражувањето, проф. д-р Петар Атанасов, констатира дека квалитетот на образованието во основните училишта генерациски опаѓа. Денешните четвртоодделенци се послаби од осмоодделенците, но кога ќе стигнат во осмо одделение, според Атанасов, ќе бидат уште послаби од сегашните.
93% од помалите ученици на паметен уред, 24% од постарите се цел ден на мрежи
Истражувањето утврдило директна врска меѓу дигиталните навики и образовните постигнувања. Дури 93% од учениците од помалите одделенија веќе се активни корисници на паметни уреди, додека 24% од осмоодделенците поминуваат цел ден на социјалните мрежи. Децата кои помалку читаат книги, не спортуваат и премногу време поминуваат на телефон постигнуваат значително послаби резултати од своите врсници. Учениците покажале тешкотии не само во разбирањето на текстот, туку и во искажувањето сопствен став и влегувањето во дискусија — мнозина не го знаат значењето на основни поими, ниту умеат да изградат став за теми како загадувањето на воздухот.
Пет техники и поактивна улога на наставниците
Професорите апелираат за итен пресврт во начинот на кој се одвива наставата. Атанасов препорачува во наставата од четврто до осмо одделение систематски да се применуваат пет техники: слушање, читање, раскажување, дебатирање и градење личен став, преку изложување на различни текстови и дијалог за решенија во рамките на секој предмет. Истражувачите посебно укажуваат на потребата да се посвети повеќе внимание на ракописот, а наставниците да ги поттикнуваат учениците на критичко размислување. Наставните програми се оценети како добро оформени, но нивната примена се оценува како недоволна. Препораката е наставниците умерено да ја користат дигитализацијата и да се вратат кон класичното воспитување со книги и текстови, а времето на телефони и видео игри да се замени со спорт и активна комуникација на часовите.
