На 24 февруари 2022, во 5:00 наутро по киевско време, Русија започна целосна воена инвазија врз Украина по три правци истовремено, со ракети, тенкови и авијација. Светот, уморен од две години КОВИД-19 пандемија и уште нечувствителен за нова катастрофа, гледаше во неверување. Четири години подоцна, руската агресија врз Украина резултираше со близу два милиони воени жртви на двете страни, над девет милиони раселени Украинци, и штета проценета на над 580 милијарди долари. Европа повеќе никогаш нема да биде истиот континент.
Пандемијата сè уште беснееше кога Путин даде наредба за напад
Февруари 2022 беше момент на колективна исцрпеност. Омикрон бранот, последната масовна бранова на КОВИД-19, штотуку беше поминал преку Европа. Владите ги броеја мртвите, над шест милиони глобално, и се обидуваа да ја поправат инфлацијата предизвикана од прекинатите синџири на снабдување. Никој не сакаше нова криза.
Путин ја искористи токму таа исцрпеност. На 24 февруари 2022, руските сили влегоа во Украина со очекување за молскавична победа. Западните разузнавачки служби проценуваа дека Киев може да падне за 72 часа. Не паднал ни до ден-денес.
Путин зборуваше за „денацификација” и „демилитаризација”, реторика која меѓународната заедница ја отфрли веднаш, имајќи предвид дека украинскиот претседател Зеленски е Евреин чиј дедо се борел против нацизмот. Нема „две страни” кога една земја со тенкови и ракети влегува на територија на друга. Нема симетрија меѓу агресор и нападната земја.
Бројките кои не смеат да се заборават
Точните бројки во активна воена зона се тешко верификуваши. Но изворите на ОН, Светска банка и западни влади даваат јасна и мрачна слика.
Канцеларијата на ОН за човекови права (OHCHR) верификуваше близу 15.000 загинати цивили меѓу февруари 2022 и декември 2025, со напомена дека реалниот број е значително поголем бидејќи многу области остануваат недостапни за проверка. Само 2025-та беше најсмртоносната година досега: 2.514 загинати и 12.142 ранети цивили, скок од 31 отсто во однос на претходната. На 19 ноември 2025, еден руски напад на Тернопол уби 38 луѓе, меѓу кои осум деца.
Воените жртви се катастрофални. Според Центарот за стратешки и меѓународни студии (CSIS), Русија претрпела близу 1,2 милиони жртви, загинати, ранети и исчезнати, меѓу кои само во 2025-та околу 415.000. Независното истражување на BBC Russia и Mediazona верификувало по имиња над 152.000 потврдени руски смртни случаи до ноември 2025. Украинските загуби се проценуваат на 500.000 до 600.000, со 100.000 до 140.000 загинати. Комбинираните жртви на двете страни можат да достигнат два милиони до пролетта 2026.
Украина денес брои 2,4 милиони деца помалку отколку пред инвазијата. Над 5,3 милиони Украинци живеат како бегалци во Европа, а уште 3,7 милиони се внатрешно раселени. Трошоците за обнова: 588 милијарди долари во следната деценија. Украинскиот БДП е 21 отсто помал во реална вредност отколку во 2021-та.
Европа која веќе не е иста
Инвазијата ја разбуди Европа од удобната илузија дека копнените војни се историја. Последиците се видливи насекаде.
Пред инвазијата, ЕУ увезуваше 40 отсто од потребите за природен гас од Русија. Москва го употреби гасот како оружје. Европа влезе во енергетска криза, Германија ги затвори вратите на Nord Stream и за неколку месеци ја диверзифицираше енергетската зависност. Целата европска инфраструктура за снабдување беше реструктуирана за помалку од две години.
Прехранбената криза ги погоди земјите од Африка и Блискиот Исток кои зависат од украинско и руско жито, заедно 30 отсто од глобалниот извоз на пченица. Руската морска блокада на украинските пристаништа во Crното Море предизвика глобален скок на цените на храна. ОН посредуваа со Договорот за зрно во 2022, но Русија еднострано го откажа во 2023.
НАТО се трансформираше. Финска и Шведска, две исконски неутрални земји, станаа членки, во 2023 и 2024 соодветно. Должината на директната граница на Алијансата со Русија речиси се удвои. Целта од 2 отсто од БДП за одбрана, долго игнорирана, стана политички минимум. Германија издвои специјален фонд од 100 милијарди евра за армија намерно разградувана со децении.
Гласањето во Генералното собрание на ОН покажа и друга, потемна слика: 141 глас за осудата, но 35 земји се воздржаа, 5 гласаа против. „Глобалниот Југ” во голема мера одби да ги следи западните санкции. Кина, Индија, Иран и Турција продолжија со трговијата. Руската економија, иако под притисок, расте само 0,6 отсто во 2025, а инвазијата го забрза формирањето на мулти-поларен светски поредок во кој Западот е само еден од половите.
Украина сè уште се држи: Четири години отпор
Државата за која Западот прашуваше „колку долго ќе издржи?” не само преживеа, туку се трансформираше. Украинската армија стана модерна, технолошки адаптибилна сила. Дроновите произведени со комерцијални компоненти удираат длабоко во руска територија. До средината на 2025-та, украинските воздушни напади привремено оневозможиле до 17 отсто од руските рафинериски капацитети.
Во август 2024, украинските сили го окупираа рускиот регион Курск, за прв пат по Втората светска војна странска армија навлезе на руска почва. Во јуни 2025, Украина уништи 11 руски стратешки бомбардери со длабок удар по руско тло.
На фронтот, движењето е бавно и крваво. Русија во целата 2025-та освои само 0,8 отсто украинска територија, по цена од 420.000 жртви, темпо кое стратезите го споредуваат со Битката на Сом. Вкупно, под руска контрола се наоѓаат околу 20 отсто од украинска почва, вклучувајќи го Крим и деловите на Донбас заземени пред 2022.
Што ли следи?
Во февруари 2026, мировни разговори во вистинска смисла не постојат. Западната поддршка останува суштинска, иако повратокот на Трамп во Белата куќа ги отвори прашањата за нејзината долгорочност. Русија продолжува со исцрпувачка тактика, а Украина продолжува да одолева.
Меѓународниот кривичен суд во 2023-та издаде налог за апсење на Путин за депортација на украински деца. Уште еден историски момент кој остана без последица.
Агресијата врз Украина е тест за тоа дали меѓународниот поредок изграден по 1945, заснован на принципот дека границите не се менуваат со сила, сè уште функционира. Резултатот сè уште не е познат. Но последиците ќе ги чувствуваме долго откако последниот истрел ќе замолкне.
Извори: OHCHR, UNHCR, IOM, Светска банка, CSIS, ISW, Министерство за одбрана на Велика Британија, BBC Russia / Mediazona — заклучно со декември 2025 / јануари 2026.
