Иако суровата нафта е глобална стока, цената што ја плаќаат возачите во Европа не е ни приближно иста. Германија денес е меѓу најскапите пазари за гориво во Европската Унија, со цени значително над европскиот просек, додека во делови од Источна Европа и Балканот бензинот и дизелот остануваат осетно поевтини.
Според споредбените податоци за почетокот на март, просекот во ЕУ изнесувал околу 1,648 евра за литар бензин и 1,748 евра за дизел, а во Германија цените се движат над 2 евра за бензин и околу 2,16 евра за дизел. Токму оваа разлика покажува дека на бензинските не се плаќа само нафтата, туку и даночната политика, пазарната структура и државните одлуки.
Германија е скапа, но не е најскапа во Европа
Иако Германија е меѓу најскапите пазари, таа не е на самиот врв. Според европските споредбени табели, Холандија има уште повисоки цени, со околу 2,20 евра за бензин и 2,27 евра за дизел, а високо котираат и неколку северноевропски пазари. Тоа значи дека германскиот случај не е изолиран, туку е дел од поширок модел во западна и северна Европа, каде даночниот товар врз горивата е значително повисок.
Разликата со источниот дел од ЕУ и Балканот е многу поочигледна. Во Бугарија бензинот е околу 1,27 евра, во Хрватска околу 1,50 евра, во Босна и Херцеговина околу 1,23 евра, а во Србија околу 1,59 евра за литар бензин. Тоа е огромен јаз во споредба со германските цени и покажува дека европскиот пазар на горива не функционира како единствена, рамномерна зона, туку како мрежа од национални политики и различни фискални режими.
Главната разлика не е само нафтата, туку даноците
Најважната причина за ваквите разлики не е само берзанската цена на суровата нафта. Европската комисија секоја недела објавува цени со јасна поделба меѓу основната цена и финалната малопродажна цена, од што се гледа дека акцизите и ДДВ имаат клучна улога во тоа колку возачот навистина плаќа на бензинска. Токму затоа Германија, иако купува гориво во ист глобален контекст како и остатокот од Европа, има многу повисока крајна цена од земји со пониско даночно оптоварување.
И Index.hr, повикувајќи се на европските податоци, ја отвора токму оваа линија: германската влада и тамуошната дебата сè повеќе ја врзуваат високата цена со структурата на пазарот, високите даноци и со обвинувањата дека нафтените компании ги зголемуваат маржите повеќе отколку што би диктирало само движењето на суровата нафта.
Балканот останува поевтин, но не и лесен за граѓаните
Во регионот горивото и натаму е поевтино отколку во Германија, но тоа не значи дека е и лесно достапно за граѓаните. Во Македонија, според најновата одлука на Регулаторната комисија што важи од 17 март, Еуросупер БС-95 чини 86,5 денари, а Еуродизел БС (Д-Е V) 92 денари за литар. Тоа и натаму е под германските нивоа во апсолутна цена, но во однос на просечните приходи товарот за домаќинствата останува сериозен.
Токму затоа европската споредба треба да се чита внимателно. Германија плаќа повеќе по литар, но тоа е дел од побогат пазар со повисоки плати. Балканот плаќа помалку по литар, но често го чувствува поскапувањето многу потешко во секојдневниот буџет.
Европа не плаќа исто за истото гориво
Ова е важно затоа што јавната дебата за цените на горивата често останува заробена во едноставната формула дека „нафтата поскапела“. Но европската споредба покажува дека крајната цена на бензинот и дизелот не е само последица на глобалниот пазар, туку и на политичките и фискалните одлуки во секоја држава.
Кога ќе се споредат Германија, Холандија или Данска со Балканот и дел од Источна Европа, станува јасно дека не плаќаат сите исто за истиот шок. Различни се даночните политики, различни се акцизите, различни се државните интервенции, а различни се и маржите на пазарот.
Во наредниот период клучно ќе биде дали европските влади ќе интервенираат со намалување на акцизите, ограничување на маржите или други мерки за ублажување на ценовниот притисок. Ако кризата на Блискиот Исток продолжи да ја крева цената на нафтата, разликите меѓу западноевропските и балканските пазари веројатно ќе останат, а можеби и дополнително ќе се продлабочат.
