На 15 март 2025 година, во тишина на одавање почит за жртвите на Нови Сад, непознат звук го разби најголемиот протест во Србија во последните 20 години. Повеќе од 3.000 граѓани поднесоа официјални сведоштва за физички и психолошки последици. Година дена подоцна, Јавното обвинителство во Белград сé уште нема одговор на најелементарното прашање – со што беа нападнати мирни граѓани.
19:11 – моментот кога тишината стана паника
Протестот на 15 март 2025 беше намерно отежнат: возовите не сообраќаа поради наводни дојави за бомби, автобуси за Белград немаше, дел од патиштата беа затворени. Сепак, илјадници граѓани пристигнаа. Настанот беше мирен – со исклучок на спорадични провокации од организирани групи доведени од властите.
Во 19:11 часот, за време на молкот за жртвите на уривањето на настрешницата на Железничката станица во Нови Сад, се случи инцидентот. Непознат звук предизвика масовна паника и метеж. Највеќе беа погодени граѓаните кај Југословенскиот драмски театар и Студентскиот културен центар.
Сведоштвата се еднообразни по интензитет: „Звук на наидувачки проектил со голема брзина. Помислив дека голем автомобил се зафрла во масата.” Друг: „Чув фијук кој разбуди чувство дека нешто доаѓа кон мене од сите страни.” Трет: „Очекував секоја секунда некоја експлозија. Осетив дека доаѓа смртта – физички и психички.”
3.032 сведоштва, стотици медицински документирани
Шест невладини организации собраа и обработија 3.032 сведоштва. Вкупно повеќе од 3.500 граѓани пријавија психолошки и физички последици – болки во главата, ѕвонење во ушите, вртоглавица, физички повреди при паѓање. Стотици случаи се медицински документирани.
LRAD – уредот кој „го немаа”, па го имаа, па „не го користеле”
Министерот за внатрешни работи Ивица Дачиќ најпрво изјави дека полицијата не поседува звучен топ. Набрзо излезе на виделина дека МВР поседува акустичен уред LRAD, набавен неколку години порано. Дачиќ ја нарече изјавата „несмотрена” и додаде дека уредот бил во магацин и не бил употребен. Потоа се појави фотографија: LRAD на полициско возило, снимен на 15 март кај Собранието.
ЕСЧП: употребата е незаконска
На 29 април 2025, Европскиот суд за човекови права издаде привремена мерка. Советот од седум судии утврди дека употребата на звучни уреди за контрола на граѓани – освен за комуникациски цели – е незаконска во Србија и може да предизвика сериозни здравствени последици кај голем број луѓе. Властите беа задолжени да ја спречат каква било таква употреба во иднина.
