Овој парадокс им е познат на многумина. По долгите зимски месеци, сонцето конечно почнува почесто да се појавува, деновите стануваат подолги, температурите растат, а природата најавува доаѓање на пролетта.
Сепак, наместо очекуваниот наплив на енергија, многу луѓе чувствуваат токму спротивното – замор, раздразливост, пад на концентрацијата и необјасниво чувство на исцрпеност.
Овој феномен не е само субјективно чувство. Лекарите со децении го поврзуваат со комбинација на биолошки и психолошки фактори кои се појавуваат токму на крајот од зимата. Во медицинската литература најчесто се опишува како продолжен ефект на сезонската депресија или таканаречен „пролетен замор“.
Зимата ја менува хемијата на мозокот
Една од главните причини е светлината. Во текот на зимските месеци деновите се пократки, а недостатокот од природна светлина директно влијае врз хемиските процеси во мозокот.
Кога изложеноста на сончева светлина е мала, нивото на серотонин (невротрансмитер кој го регулира расположението, мотивацијата и чувството на задоволство) се намалува. Истовремено, расте нивото на мелатонин, хормонот кој го контролира спиењето и го зголемува чувството на поспаност.
Овие промени влијаат и на нашиот внатрешен биолошки часовник, познат како циркадијален ритам. Како резултат се јавуваат чувство на тромост, намалена енергија и потреба за подолг сон.
Токму поради тоа кај многу луѓе во текот на зимата се појавува состојба позната како сезонско афективно нарушување – форма на депресија директно поврзана со промената на годишните времиња.
Зошто крајот на зимата е најтежок период
Иако симптомите често започнуваат уште во есен, експертите забележуваат дека кај голем број луѓе нивниот врв се појавува токму во февруари и март.
Причината е едноставна: организмот со месеци бил изложен на недостаток од светлина, физичка активност и витамин Д, па се создава таканаречен „биолошки долг“. Кога времето почнува да се подобрува, телото сè уште нема време целосно да се прилагоди на новите услови.
Со други зборови, природата веќе влегува во пролетна фаза, но нашиот организам и понатаму функционира во зимски режим.
Во овој период често се јавуваат симптоми како изразен замор, недостаток на енергија, зголемена потреба за сон, намалена концентрација, раздразливост и променливо расположение, како и желба за храна богата со јаглехидрати. Сите тие се типични знаци на сезонска депресија или поблага форма на таканаречениот „зимски блуз“.
Феноменот на „пролетен замор“
Во европската медицина ова чувство има и посебно име – пролетна летаргија. Станува збор за состојба на привремен замор и психичка исцрпеност која се јавува токму во периодот на преминот од зима во пролет.
Во тоа време телото поминува низ низа адаптации. Хормоните, крвниот притисок и метаболизмот постепено се прилагодуваат на подолгите денови и повисоките температури. Додека организмот не воспостави нова рамнотежа, може да се појави чувство на замор и слабост.
Сонцето не го подобрува расположението веднаш
Уште една причина поради која луѓето често се изненадуваат е фактот што убавото време не носи моментално подобрување на расположението.
На мозокот му е потребно време повторно да воспостави рамнотежа меѓу серотонинот и мелатонинот. Дури по неколку недели подолги и посончеви денови нивото на серотонин почнува да се зголемува, што многу луѓе го чувствуваат како нагло враќање на енергијата и доброто расположение.
Токму затоа првите вистински топли пролетни денови често предизвикуваат чувство на еуфорија – затоа што тогаш хемијата на мозокот конечно се враќа во рамнотежа.
