На 21 март 1935 година, на персиската Нова година Новруз, една од најстарите цивилизации во светот направи симболичен, но политички важен пресврт. Владетелот на земјата, Реза-шах Пахлави, официјално побара од странските држави во иднина да го користат името Иран наместо дотогашната Персија. Одлуката беше кратка и административна, но нејзините последици одекнуваат и денес.
Име што постоело со векови
Иако на Запад на многумина им изгледало како нагла промена, називот Иран не бил нов. Жителите на таа земја со векови самите себе и својата држава ја нарекувале Иран, што во превод значи „земја на Аријците“. Тоа име се појавува уште во староперсиски и средноперсиски извори, многу пред модерното време.
Називот Персија, од друга страна, потекнува од античка Грција. Грците целата империја ја именувале според една нејзина област, Персис, денешната покраина Фарс. Тој назив се задржал во Европа и во меѓународната дипломатија низ вековите, иако не ја одразувал целосно внатрешната реалност на државата.
Политичка порака за модернизација
Реза-шах Пахлави, кој владеел од 1925 година, се обидувал да ја модернизира земјата по примерот на европските држави. Промената на името била дел од поширока стратегија за создавање силен национален идентитет и дистанцирање од колонијалните перцепции што доаѓале однадвор.
Во тој контекст, инсистирањето на називот Иран било повеќе од јазична промена. Тоа била порака до светот дека станува збор за суверена држава со сопствен идентитет, а не за егзотична земја како што Западот често ја прикажувал преку називот Персија.
Збунетост и делумно прифаќање
Промената не поминала без контроверзии. Во западните земји називот Персија бил длабоко вкоренет, особено во културата и науката. Многумина сметале дека се губи историскиот континуитет и препознатливост.
Поради тоа, во 1959 година била донесена компромисна одлука: дозволена била употреба на двата назива во меѓународната комуникација. Сепак, во службен и политички контекст преовладал називот Иран, кој се користи до денес.
Персија која не исчезнала
И покрај промената, Персија како поим не исчезнала. Напротив, останала силно присутна во културниот и историски контекст. Се зборува за персиска книжевност, персиски теписи или персиска кујна, додека државата на картата на светот го носи името Иран.
Таа двојност всушност ја одразува сложената историја на земјата која низ милениумите ги менувала политичките облици, но го задржала силниот континуитет на културата и идентитетот.
Промената на името како симбол
Одлуката од 1935 година покажува како името на една држава може да има многу поголемо значење од обична ознака на карта. Во овој случај, станувало збор за обид за редефинирање на националниот идентитет и начинот на кој земјата ја гледа остатокот од светот.
