Гренланд, најголемиот остров во светот, во последните недели се најде во фокусот на светските медиуми. Причина за тоа е особено американскиот претседател Доналд Трамп, кој ја искажа својата желба да го „присвои“ островот.
Климaтските промени, новите морски рути, пристапот до критични ресурси и безбедносната архитектура на НАТО го прават Гренланд местото каде се судираат интересите на големите сили, регионалните актери и локалното население.
Трамп не го признава данскиот легитимитет за Гренланд и тврди дека фактот што Данците пристигнале пред 500 години не значи дека островот им припаѓа.
Дански легитимитет
Суверенитетот на Данска над Гренланд не произлегува од класична колонијална доминација, туку од континуитет на дипломатски и правни одлуки. Гренланд бил дел од данско-норвешката круна, а по 1814 година Данска го задржала контролата. Во 1933 година, Меѓународниот суд во Хаг ги отфрлил норвешките барања за источен Гренланд.
Денес, Гренланд е автономен дел од Кралството Данска со свој парламент, службен јазик и контрола над природните ресурси. Локалното население преку референдуми одбрало поголема автономија наместо целосна независност.
Стратешка вредност за Данска
Гренланд обезбедува на Данска геостратешка длабочина и пристап до арктичкиот простор, што ѝ овозможува учество во Арктичкиот совет, НАТО безбедносни планови и глобални климатски дискусии. Годишната данска субвенција од околу 500 милиони евра се гледа како инвестиција во геополитичката релевантност, а не како товар.
Гренланд за Европската унија
Островот е стратешки важен за енергетската и индустриската безбедност на ЕУ, особено поради ретките метали за зелена транзиција. Иако не е дел од територијата на ЕУ и единственото пазарно подрачје, Гренланд добива финансиска поддршка за стратешко партнерство.
Климатска и безбедносна улога
Ледот што се топи на Гренланд влијае на климатските промени во Европа. Во воено-стратешки контекст, островот е природен носач за радар и противракетна одбрана.
За жителите на Гренланд ова е и можност и предизвик. Данска обезбедува социјална сигурност, но растечкото меѓународно внимание го поставува прашањето за долгорочната политичка независност. Главниот град Нуук се трансформира во модерен арктички град со дигитална инфраструктура, ново пристаниште и меѓународни проекти.
„Гренланд е лабораторија на идната геополитика, каде се тестираат климатски, безбедносни и ресурсни политики на големите сили“, заклучува аналитичарката Ане Бак.
