Во Македонија се живее речиси пет години пократко отколку во Европската унија. Според најновите податоци, очекуваниот животен век при раѓање во ЕУ во 2024 година изнесува 81,5 години, додека во Македонија, според Државниот завод за статистика за периодот 2022-2024, е 76,63 години. Жените и во ЕУ и во Македонија имаат подолг очекуван животен век од мажите, но разликата меѓу нас и европскиот просек останува јасна и политички важна: подолг живот не зависи само од биологија, туку и од здравство, стандард и услови за живот.
Македонија останува под европскиот просек
Бројките се прилично директни. Во ЕУ, очекуваниот животен век при раѓање во 2024 година е 81,5 години. Во Македонија, најновата достапна официјална проценка за периодот 2022-2024 изнесува 76,63 години. Тоа значи дека разликата е околу 4,9 години, односно речиси пет години пократок животен век од европскиот просек.
Овој јаз не е мал статистички детал. Тој покажува дека Македонија и понатаму не успева да се приближи до стандардот што ЕУ го смета за просечен. А кога станува збор за животниот век, тоа е показател што во себе собира повеќе работи одеднаш: квалитет на здравствениот систем, превенција, пристап до грижа, исхрана, сиромаштија, загадување и целокупни услови за живот.
Жените живеат подолго, и во ЕУ и кај нас
Во Европската унија, очекуваниот животен век за жените во 2024 година достигнал 84,1 години, а за мажите 78,9 години, што значи јаз од 5,2 години во корист на жените. Во Македонија, според статистиката за 2022-2024, жените имаат очекуван животен век од 78,86 години, а мажите 74,48 години, односно разликата е 4,4 години.
Тоа значи дека родовиот јаз кај нас е нешто помал од европскиот просек, но тоа не е причина за утеха. И кај нас и во ЕУ жените живеат подолго, но македонските бројки остануваат пониски во апсолутна смисла. Со други зборови, не е спорно кој живее подолго, туку зошто сите заедно живееме пократко од европскиот просек.
ЕУ се опоравува по пандемијата, Македонија сè уште го чувствува товарот
Еуростат наведува дека животниот век во ЕУ паднал во 2020 и 2021 година поради КОВИД-19, но потоа се опоравил и во 2024 стигнал до 81,5 години, што е над нивото од 2019 година кога изнесувал 81,3. Кај Македонија, пак, во 2021 година бил забележан силен пад, а потоа следел постепен раст, при што животниот век за 2022-2024 е за 1,3 години повисок од периодот 2021-2023.
Тоа покажува дека и кај нас има закрепнување, но од пониска основа. Европа веќе зборува за повторен раст, додека Македонија сè уште се обидува да надомести дел од загубеното. Разликата не е само во темпото, туку и во отпорноста на системите.
Што всушност значи оваа разлика
Кога една земја има речиси пет години пократок животен век од европскиот просек, тоа не е само здравствена тема. Тоа е и социјална, економска и политичка тема. Подолгиот живот не зависи сам од себе. Тој оди заедно со подобра превенција, подобра достапност до здравствени услуги, помал товар од сиромаштија и подобри услови за стареење.
Затоа ваквите бројки треба да се читаат и како предупредување. Не само дека Македонија статистички заостанува, туку дека квалитетот на живот и грижата за здравјето и понатаму создаваат јаз што не може да се скрие зад просеци и формулации. Животниот век е една од најсуровите мерки за тоа како навистина живее едно општество.
