Земјите од Западен Балкан и во најновиот извештај на Freedom House остануваат во категоријата „делумно слободни“, што значи дека регионот и понатаму не успева да излезе од сивата зона меѓу формална демократија и суштински институционални слабости. Македонија има 67 од 100 поени, Албанија 68, Црна Гора 69, Косово 60, Србија 56, а Босна и Херцеговина 52. Овие оценки покажуваат дека и покрај разликите меѓу земјите, регионалната слика останува иста: демократскиот напредок е бавен, а слабите институции и натаму се најголемата сопирачка.
Регионот останува меѓу слобода и застој
Ознаката „делумно слободни“ не значи дека во земјите од регионот нема избори, плурализам или јавна дебата. Таа значи дека политичките права и граѓанските слободи постојат, но не се доволно заштитени и често зависат од притисоци, клиентелизам, партизација и неефикасни институции. Freedom House ги мери токму тие две категории, политички права и граѓански слободи, на чија основа се формира вкупната оценка.
Во таа регионална споредба, Црна Гора е највисоко рангирана со 69 поени, веднаш зад неа е Албанија со 68, а Македонија има 67. Косово е на 60, Србија на 56, додека Босна и Херцеговина останува најслабо оценета со 52 поени. Тоа значи дека целиот Западен Балкан останува над линијата на „неслободни“, но ниту една земја не успева да влезе во групата „слободни“.
Македонија стои во место, Србија бележи пад
За Македонија, Freedom House наведува дека земјата и понатаму се бори со корупцијата, а иако медиумите и граѓанското општество учествуваат во жива јавна дебата, новинарите и активистите се соочуваат со притисоци и заплашувања. Земјата ја задржала истата оценка од 67 поени како и претходната година, што значи дека нема пад, но нема ни видлив пробив.
Србија, пак, во извештајот е опишана како парламентарна република во која владејачката Српска напредна странка во изминатите години постепено ги еродирала политичките права и граѓанските слободи, вршејќи правен и вонправен притисок врз независните медиуми, политичката опозиција и организациите на граѓанското општество. Земјата има 56 поени, еден помалку од претходната година.
Што всушност кажуваат бројките
Овие оценки не се само технички индекс. Тие покажуваат дека Западен Балкан и натаму живее во состојба на недовршена демократија. Во повеќето земји постојат избори и институции, но довербата во нив останува кревка. Проблемите не се идентични насекаде, но се повторуваат: корупција, политичко влијание врз институциите, слабости во владеењето на правото и ограничена заштита на јавниот интерес кога тој се судира со партиска или економска моќ.
И токму тука лежи регионалниот проблем. Западен Балкан со години се претставува како европска чекална, но овие бројки покажуваат дека чекањето само по себе не произведува демократска зрелост. Без силни институции, без независни медиуми и без реална политичка одговорност, земјите остануваат формално демократски, а суштински ранливи.
Без напредок, „делумно слободни“ станува трајна состојба
Извештајот е важен затоа што доаѓа во време кога Европската унија повторно зборува за безбедност, проширување и стабилност на сопствениот соседен простор. Ако земјите од Западен Балкан и понатаму остануваат „делумно слободни“, тоа не е само нивен внатрешен проблем. Тоа е сигнал дека регионот сè уште не успева да изгради доволно силен демократски имунитет против корупција, политичка злоупотреба и надворешни влијанија.
Во превод, ова не е само рангирање. Ова е потсетник дека демократијата на Балканот не се урива драматично одеднаш, туку тивко стагнира. А долготрајната стагнација често е подеднакво опасна како и отворениот пад.
Најнепријатниот дел од ваквите извештаи е што тие сè помалку изненадуваат. Кога една земја со години останува во иста категорија, ризикот е јавноста да почне тоа да го доживува како нормална состојба. Но „делумно слободни“ не е опис со кој треба да се помириме, туку предупредување дека политичките системи во регионот уште не успеале да изградат вистинска отпорност.
Западен Балкан затоа не треба да го чита овој извештај како уште една надворешна оценка, туку како внатрешно прашање: колку долго демократијата може да остане недовршена, а тоа да не остави посериозни последици врз општеството.
