Загадувањето на воздухот, бучавата од сообраќајот и изложеноста на токсични хемикалии можат да го зголемат ризикот од депресија и анксиозност, предупредува Европската агенција за животна средина (EEA). Како што објави Euronews, новите анализи покажуваат дека факторите од животната средина сè повеќе се поврзуваат со појавата и влошувањето на проблемите со менталното здравје.
Агенцијата повикува на „итни и драстични мерки“ за намалување на загадувањето, нагласувајќи дека дури и умерено подобрување на квалитетот на животната средина може значително да влијае врз менталното здравје на населението.
Менталното здравје е резултат на сложена комбинација од генетски фактори, социјални и економски услови, животни навики и психолошки околности. Сепак, истражувањата сè почесто укажуваат дека и факторите од животната средина, како загадувањето, можат да бидат значаен ризик-фактор, особено при долготрајна изложеност.
Загадениот воздух и ризикот од депресија
Научните анализи покажуваат дека изложеноста на загаден воздух уште за време на бременоста, како и во детството и раната адолесценција, може да биде поврзана со промени во структурата и функцијата на мозокот.
Според Европската агенција за животна средина, бројни научни прегледи покажуваат јасна врска меѓу долготрајната изложеност на лош квалитет на воздухот и појавата на депресија. Особено силна е поврзаноста со фините честички во воздухот (PM2.5) и азотниот диоксид (NO2).
Поновите истражувања покажуваат и дека периодите со високо загадување се поврзуваат со поголема зачестеност на депресија, а краткотрајните пикови на загаден воздух можат да доведат до влошување на симптомите кај луѓе со шизофренија.
Бучавата од сообраќајот како фактор за стрес
Покрај воздухот, важен фактор е и бучавата од животната средина. Најголем дел од истражувањата се фокусирани на бучавата од транспортот, како што се патниот сообраќај, железницата и авионите.
Долготрајната изложеност на ваква бучава може да го активира стресниот одговор на организмот, што доведува до воспалителни процеси и оксидативен стрес, а тоа може негативно да влијае врз менталното здравје.
Истражувањата покажуваат дека со секое зголемување од 10 децибели на нивото на бучава постои мало, но мерливо зголемување на ризикот од депресија и анксиозност. Бучавата од авионите, според агенцијата, има најсилна поврзаност со депресивни нарушувања.
Една студија покажала дека ризикот од депресија може да се зголеми за околу 12 проценти со секое зголемување од 10 децибели во бучавата од авионите.
Дополнително, чувството на вознемиреност предизвикано од бучавата може да биде важен фактор што води кон појава на депресија и анксиозност. Луѓето кои пријавуваат силна вознемиреност од бучава имаат речиси двојно поголема зачестеност на овие состојби.
Хемикалиите и влијанието врз менталното здравје
Изложеноста на одредени хемикалии исто така може да има последици врз менталното здравје. Европската агенција за животна средина анализирала научни истражувања поврзани со супстанции како олово, пестициди, пасивно пушење и хемикалии што го нарушуваат хормоналниот систем.
Најсилни докази постојат за тешките метали, особено оловото, како и за пасивното пушење. Тие се поврзуваат со зголемен ризик од депресија и шизофренија, особено кога изложеноста се случува во текот на бременоста или во раното детство.
Истражувањата покажуваат дека пестицидите се поврзуваат со повисок ризик од депресија, анксиозност и шизофренија.
Хемикалиите што го нарушуваат ендокриниот систем, како бисфенол А и PFAS соединенијата, можат да влијаат врз хормоналната рамнотежа. Според научните анализи, изложеноста на бисфенол А за време на бременоста може да се поврзе со депресија и анксиозност кај децата.
Во Европа, менталните нарушувања претставуваат значителен здравствен товар. Според податоците на Светската здравствена организација, секој шести човек во Европа живее со некакво ментално нарушување, а околу една третина од засегнатите не добиваат соодветен третман.
Во Европската Унија, повеќе од 11 милиони години живот прилагодени на инвалидитет биле изгубени во 2023 година поради ментални нарушувања, а се очекува овие бројки да продолжат да растат во наредните години, особено кај младите и ранливите групи.
