Протестот на товарните превозници од Западен Балкан влезе во втор ден и веќе произведува сериозни последици за регионалниот и европскиот сообраќај. Она што започна како предупредување, брзо се претвори во реален застој на клучни транспортни точки, со блокирани гранични премини, прекинат пристап до пристаништа и нарушени синџири на снабдување.
Во Црна Гора, првиот ден од протестот помина без поголеми проблеми за патничкиот сообраќај, но речиси целосно беше запрено движењето на товарните возила. Камионите беа паркирани во близина на граничните премини со Србија, Албанија, Хрватска и Босна и Херцеговина, со цел да се оневозможи преминот на други товарни возила. Истовремено, блокирано беше и пристаништето Бар, каде што влезовите и излезите за камиони беа затворени, што ја прекина работата и на државното пристаниште и на приватните оператори во рамки на Слободната зона.
Последиците брзо се почувствуваа и надвор од транспортниот сектор. Големи количини нафта за греење останаа заглавени во резервоарите, а српското Министерство за образование предупреди дека поради доцнење на испораките може да се доведе во прашање греењето во училиштата. Во услови на ниски температури, секое нарушување на рутинското снабдување директно влијае врз нормалното одвивање на наставата и законските обврски на институциите.
Превозниците порачуваат дека блокадите не се израз на инат, туку обид да се укаже на системски проблеми кои, како што велат, со години се игнорираат. Нивните барања вклучуваат промени во акцизната политика за гориво, побрз поврат на ДДВ, продолжено работно време на царинските и фитосанитарните служби, како и корекции во европските правила за престој на професионалните возачи.
Клучна точка на незадоволство е примената на електронскиот систем за евиденција на влез и излез во Шенген зоната, како и строгото правило за престој од 90 дена во период од 180 дена, кое важи за државјаните од земји надвор од Европската Унија. Превозниците сметаат дека овој режим ги става во нерамноправна положба во однос на колегите од земјите членки на ЕУ и дека професионалните возачи неправедно се третираат како туристи.
Македонските превозници, заедно со колегите од Србија, Црна Гора и Босна и Херцеговина, најавија дека блокадите ќе продолжат најмалку една недела, при што патничкиот сообраќај и натаму не е засегнат. Според нив, ограничувањата се економски неодржливи и во пракса значат финансиски загуби и за компаниите и за самите возачи, кои со месеци би морале да останат без работа.
Европската комисија признава дека постои проблем за професиите со висока мобилност, меѓу кои и товарните возачи, но нагласува дека системот за влез и излез не воведува нови правила, туку овозможува построга примена на постојните. Од Брисел порачуваат дека решенијата зависат и од националните политики на земјите членки и дека прашањето ќе биде разгледано во рамки на новата визна стратегија.
Во меѓувреме, македонските власти јавно застанаа зад превозниците, оценувајќи дека предупредувањето е навремено и дека наредните месеци треба да се искористат за изнаоѓање компромис. Како можни решенија се споменуваат одложување на примената на електронскиот систем, зголемување на дозволениот број денови за престој во Шенген зоната или воведување посебен статус за професионалните возачи.
Бизнис-заедницата веќе предупредува дека продолжувањето на блокадите и целосната примена на новиот режим без прилагодување може да има сериозни последици, не само за регионалната, туку и за европската економија. Протестот јасно покажува колку европските пазари зависат од непреченото движење на стоката од Западен Балкан – и колку скапо може да чини секое одложено решение.
