Алатките за вештачка интелигенција се повеќе се користат во војската, од анализа на податоци до таргетирање цели, но носат и сериозни ризици за цивили и глобалната безбедност. Се користат во цел спектар воени активности од класификација и анализа на информации, преку помош при планирање воени операции, до пронаоѓање и таргетирање цели.
Компанијата Anthropic во јули 2025 година најави одбранбен договор со Пентагон вреден 200 милиони долари. Claude стана првиот модел на вештачка интелигенција одобрен за работа на тајни воени мрежи на Соединетите Американски Држави. Владини претставници запознаени со неговата употреба го пофалија неговиот придонес, а во рамките на Пентагон и институциите во Вашингтон, моделите на Anthropic се сметаат за понапредни од конкурентските.
Сепак, следеше спор меѓу Anthropic и Пентагон околу ограничувањата за тоа како американската војска смее да ги користи овие АИ алатки. Потоа, на 3 март, американскиот министер за одбрана Пит Хегсет ја означи компанијата како ризик за синџирот на снабдување, забранувајќи нејзина употреба од страна на американската војска и нејзините изведувачи. И покрај забраната, извори на Ројтерс потврдија дека Claude продолжил да се користи, бидејќи неговата замена е сложен и долг процес.
Ланец на убивање
Американско-израелската војна против Иран е опишана како „прва војна со вештачка интелигенција“. Но, примената на АИ е само најнов чекор во долгата историја на технолошки развој насочен кон забрзување на воениот „ланец на убивање“.
„Шеесет секунди – толку беше потребно“, изјавил поранешен агент на Мосад за нападите во кои бил убиен иранскиот врховен лидер Али Хамнеи на 28 февруари, првиот ден од војната.
Брзината и обемот на војувањето значително се зголемени со користење на системи на вештачка интелигенција, но тоа носи сериозни ризици и за цивилите и за воените учесници.
„Давење“ во податоци
Современите воени операции создаваат огромни количини разузнавачки податоци – пресретнати телефонски повици и пораки, масовен интернет-надзор, сателитски снимки и видеа од дронови. Проблемот е што податоците се премногу.
Уште во 2010 година, американското воено воздухопловство предупреди дека „плива во сензори и се дави во податоци“ – премногу снимки и премалку време за нивна анализа.
АИ системите можат драматично да ја забрзаат оваа анализа.
„Овие системи ни овозможуваат за секунди да обработиме огромни количини податоци и да носиме подобри одлуки побрзо од непријателот“, изјави адмиралот Чарлс Бред Купер, командант на Централната команда на Соединетите Американски Држави (CENTCOM).
Истражување на Универзитетот Џорџтаун од 2024 година покажало дека американската армија успеала да намали тим од 2000 аналитичари на само 20 благодарение на АИ.
Историски развој
Во Втората светска војна, процесот на идентификација и таргетирање цели траел со недели или месеци. Со текот на времето, војската се обидувала да го скрати тој циклус.
За време на Заливската војна во 1991 година, ирачкиот лидер Садам Хусеин користел мобилни ракетни лансери што постојано се движеле, што барало нови технологии за нивно следење.
Клучен напредок се случил по нападите на 11 септември со развојот на вооружениот дрон Предатор. Во 2002 година, Централната разузнавачка агенција (ЦИА) изврши таргетиран напад во Јемен, означувајќи почеток на нова ера на војување со дронови во региони како Сомалија, Пакистан, Ирак и Авганистан.
(Не)одговорна вештачка интелигенција
Терминот „бомбардирање со брзина на мислата“, кој го користел историчарот Ник Калатер, денес веќе не звучи нереално.
Американската стратегија за АИ нагласува дека брзината е клучна и дека ризикот од бавно дејствување е поголем од ризикот од несовршени одлуки.
Но, ова носи сериозни последици. Во Газа, според извори, АИ системите Lavender и Gospel биле користени со дозволен праг на цивилни жртви при напади врз осомничени членови на Хамас.
Во февруари 2024 година, во американски воздушен напад бил убиен студентот Абдул-Рахман ал-Рави, при што било потврдено користење на АИ за таргетирање.
Ризикот е дека вештачката интелигенција може да го намали прагот за влегување во војна, бидејќи луѓето имаат сè помала улога во носењето одлуки.
Дополнително, дел од механизмите за намалување на цивилните жртви биле ослабени за време на администрацијата на Доналд Трамп, кога правните советници биле маргинализирани.
Од почетокот на војната во Иран, според иранското Министерство за здравство, загинале повеќе од 1.200 цивили. На 28 февруари, американската војска нападнала основно училиште во јужен Иран, при што загинале најмалку 175 лица, претежно деца.
Американскиот министер за одбрана Пит Хегсет изјавил дека целта е „максимална смртоносност, а не слаба законитост“, што укажува на стратегија во која брзината има предност пред внимателното одлучување.
Во таков контекст, цивилните жртви стануваат речиси неизбежни, а одговорноста сè потешко утврдлива.
