Војната меѓу САД и Иран, која влезе во втората недела, почнува сериозно да се одразува врз глобалната економија особено врз Европа.
Наглиот раст на цените на нафтата и гасот, нарушувањата во транспортот на енергенси и стравот од долготраен конфликт ги потсетуваат европските лидери на енергетската криза од 2022 година, која избувна по Russian invasion of Ukraine.
Тогаш цените на енергенсите експлодираа, а владите низ Европа мораа да потрошат стотици милијарди евра за да им помогнат на домаќинствата и индустријата.
Нафтата над 100 долари, гасот повторно расте
Сега сличен сценарио повторно се наѕира.
Цената на нафтата во еден момент ја надмина границата од 100 долари за барел, додека цената на природниот гас во Европа повторно почна да расте и достигна повеќе од 60 евра за мегават-час – највисоко ниво од последната енергетска криза.
Ормускиот теснец – најважната точка за светската нафта
Дополнителен страв создава ситуацијата околу Strait of Hormuz, еден од најважните енергетски коридори во светот.
Низ овој теснец минуваат околу 20 проценти од светската трговија со нафта, а војната и иранските закани кон бродовите значително го нарушија транспортот.
Поради тоа, министрите за финансии на земјите од Г7 одржаа итен состанок на кој се разгледуваше можноста за користење на стратешките резерви на нафта за стабилизирање на пазарот.
Сепак, конечна одлука засега не е донесена.
Брисел предупредува на „несакани последици“
Претседателката на Европската комисија Урсула Фон дер Лајен предупреди дека Европа веќе се соочува со „несакани последици од регионалниот конфликт“, кои ги погодуваат енергетиката, трговијата и финансиските пазари.
Колку подолго трае војната – толку поголем економски удар
Колку силен ќе биде економскиот удар во голема мера зависи од должината на конфликтот, предупредуваат економистите.
Ако борбите завршат во наредните недели, растот на цените на енергенсите би можел да биде краткотраен. Но доколку војната трае со месеци, светската економија може да се соочи со нов бран инфлација и забавување на растот.
Некои процени покажуваат дека глобалната инфлација може да порасне за околу два процентни поени, додека во United States би можела повторно да надмине четири проценти.
Европа стравува од стагфлација
Европскиот комесар за економија предупреди дека долготрајниот конфликт може да предизвика „стагфлациски шок“ – комбинација од слаб економски раст и високи цени на енергенсите.
Такво сценарио особено би ги погодило европските потрошувачи, бидејќи поскапата енергија брзо се прелева во повисоки цени на храната, горивото и другите производи.
Можни мерки: резерви, воена придружба на танкери и интервенции
Европските лидери веќе размислуваат за различни мерки за заштита на снабдувањето со енергија.
Францускиот претседател Emmanuel Macron изјави дека обновувањето на пловидбата низ Ормускиот теснец е клучно за стабилноста на светскиот пазар на енергенси.
Франција разгледува и можност за воена придружба на танкери, но Макрон предупреди дека таква операција не може да започне додека ситуацијата на теренот не се стабилизира.
Европската унија, во теорија, може да користи стратешки резерви на енергенси, заедничка набавка на гас или привремени ограничувања на цените, но засега земјите членки внимателно го следат развојот на ситуацијата.
Пазарите веќе реагираат
Дополнителна загриженост предизвикува и фактот дека европските резерви на гас се пониски од вообичаено по студената зима, што може да го отежни нивното обновување во текот на летото.
Иако властите уверуваат дека нема непосредна опасност од недостиг на енергенси, пазарите веќе реагираат, а цените на горивата низ Европа почнаа да растат.
Во меѓувреме, последиците од конфликтот се чувствуваат и во САД. Растот на цените на енергенсите веќе ги погоди потрошувачите и финансиските пазари, додека економистите предупредуваат дека продолжена војна може да ја намали потрошувачката и да го забави економскиот раст.
Американскиот претседател Donald Trump тврди дека конфликтот ќе биде краткотраен и дека растот на цената на нафтата е „мала цена за безбедноста“.
Сепак, економистите предупредуваат дека неизвесноста останува голема – и дека колку подолго трае војната, толку потешки ќе бидат последиците за глобалната економија, а особено за Европа.
