Европската Унија интензивно инвестира во развој, регулација и етичка примена на вештачката интелигенција, но новите податоци покажуваат дека Европа е далеку од единствен дигитален простор. Начинот на кој граѓаните, образовните институции и компаниите ја користат генеративната вештачка интелигенција драстично се разликува од земја до земја: од целосна интеграција до речиси целосна стигматизација.
Според податоци од истражувања на Евробарометар, 64 проценти од граѓаните на ЕУ сметаат дека до 2030 година секој ќе мора да биде писмен во областа на вештачката интелигенција. Истовремено, речиси една третина од Европејците веќе признаваат дека користеле AI алатки, а примената меѓу компаниите од 2021 година пораснала за над 12 проценти.
Сепак, зад овие бројки се кријат сериозни регионални нееднаквости.
AI во образованието: од прифатена алатка до „забранета тема“
Во формалното образование, генеративната вештачка интелигенција сè уште има ограничено присуство. Во просек, помалку од 10 проценти од Европејците признаваат дека користат AI алатки за учење или студирање.
На дното на листата се наоѓаат земји како Унгарија, Романија, Полска, Бугарија и Германија – со исклучително ниски, а според експертите и нереално пријавени стапки на користење. Ова упатува на силна културна и институционална стигма, каде AI сè уште се доживува како „измама“, а не како алатка.
На спротивниот крај се Шведска, Малта, Данска, Шпанија и Естонија, каде AI постепено се интегрира како поддршка во наставата, а нејзината употреба се регулира наместо да се забранува.
Повеќе од половина Европејци имаат избалансиран став односно признаваат и придобивки и ризици, додека секој петти смета дека AI воопшто не треба да има место во училниците.
Работа и бизнис: северот забрзува, југот и истокот кочат
Користењето генеративна вештачка интелигенција за професионални цели е нешто почесто отколку во образованието, но и тука постојат длабоки разлики.
Во просек, околу 15 проценти од Европејците користат AI во работен контекст. Малта, Данска, Холандија, Естонија и Финска се на врвот – земји со висока дигитална писменост, доверба во технологијата и развиени политики за иновации.
На дното повторно се Унгарија, Романија, Италија, Полска и Бугарија, каде AI често се користи неформално, но ретко се признава или институционализира.
Во корпоративниот сектор, речиси 20 проценти од европските компании користат барем една форма на AI, со највисоки стапки во Данска, Финска, Шведска и земјите од Бенелукс. Источна и јужна Европа значително заостануваат, што дополнително го продлабочува јазот меѓу „AI зрелите“ и „AI периферните“ економии.
Приватна употреба: таму каде што нема осуда, има искреност
Интересно, Европејците најотворено признаваат дека користат AI во приватни цели – за информации, креативност, планирање и секојдневни задачи. Тука водат Кипар, Грција, Естонија, Малта и Луксембург.
Истражувачите укажуваат дека ниските бројки во одредени земји не значат отсуство на користење, туку отсуство на чувство на безбедност да се признае користењето. Таму каде AI е табу, корисниците молчат.
Европски стратегии – добар почеток, но недоволен
Иако европските иницијативи за „AI континент“ и стратегијата Apply AI се чекор напред, експертите предупредуваат дека фокусот мора да се префрли од декларативни политики кон реална, секторска примена.
Без јасни индикатори, поддршка според тип и големина на компании и инвестиции во дигитални вештини, особено во послабите региони, постои ризик Европа да стане континент со две брзини: една што создава и користи AI, и друга што само се обидува да ја стигне.
