Заедничкиот воен удар на Соединетите Американски Држави и Израел врз Иран отвора сериозен ризик за глобалната енергетска стабилност. Аналитичарите предупредуваат дека долготрајна воена кампања може да предизвика поширок конфликт на Блискиот Исток и сериозни нарушувања во снабдувањето со нафта.
Закана за затворање на Ормускиот теснец
Иран, членка на ОПЕК, се наоѓа на клучна геостратешка точка – Ормускиот теснец, низ кој минуваат околу 20% од светската трговија со нафта и гас.
Според информации од европската поморска мисија „Aspides“, бродови примиле порака од Исламска револуционерна гарда дека „не е дозволен премин низ теснецот“. Иако Техеран официјално не го потврдил потегот, евентуалното затворање би било преседан со огромни глобални последици.
Дополнително, јеменските Хути се заканија со нови напади врз бродови во Црвеното Море и Аденскиот Залив.
Пазарите во исчекување – цените растат
Иако американскиот пазар на нафта беше затворен во саботата, цените скокнаа во пресрет на нападите. Барел достигна 67 долари – околу 5 долари повеќе од пред еден месец.
Аналитичарите од Barclays проценуваат дека глобалната референтна цена Brent може да достигне 80 долари по барел доколку конфликтот се продлабочи.
Кина, која купува околу 90% од 1,5 милиони барели дневен ирански извоз, би можела да се соочи со сериозни енергетски последици.
Внатрешнополитички притисок во САД
Американскиот претседател Доналд Трамп се соочува со критики од демократите, кои предупредуваат дека новата воена ескалација може да ги зголеми трошоците за живот во пресрет на изборите за Конгресот во 2026 година.
Демократската конгресменка Роса ДеЛауро изјави дека наместо решавање на кризата со високите трошоци, администрацијата ризикува нова енергетска нестабилност.
Можни ирански одмазди
Според експерти, Иран би можел: да постави морски мини во Ормускиот теснец, да изврши напади со дронови врз танкери и да таргетира нафтена инфраструктура во сојузнички земји
Се потсетува и на нападот со дронови врз саудиски рафинерии во 2019 година, кој краткорочно го намали глобалното производство.
Сценарио на пад на режимот?
Доколку воените удари и внатрешниот притисок доведат до пад на режимот во Техеран, аналитичарите гледаат потенцијал за брзо зголемување на производството. Иран располага со огромни резерви и релативно функционална инфраструктура.
Сепак, експертите предупредуваат дека историски, политичките транзиции ретко носат моментално стабилизирање на производството и пазарите.
Со оглед на тоа што глобалниот пазар моментално е релативно добро снабден, постои одреден „амортизер“. Но, евентуално затворање на Ормускиот теснец или ширење на конфликтот кон Саудиска Арабија и другите заливски земји би можело драматично да ги зголеми цените на горивата ширум светот.
Блискиот Исток повторно станува центар на глобалната енергетска неизвесност – а светските пазари внимателно го следат секој нареден потег.
