Турција, една од најпопуларните туристички дестинации во светот, во 2025 година пречека околу 64 милиони туристи и оствари приходи од приближно 56 милијарди евра. Земјата веќе претходната година ја престигна Италија и се искачи на четвртото место глобално, веднаш зад Франција, Шпанија и САД.
По пандемијата со ковид-19, турскиот туристички сектор значително инвестираше во подобрување на безбедноста и комфорот. За 2026 година очекувањата беа уште пооптимистички – повеќе од 65 милиони посетители и околу 59 милијарди евра приходи. Но, војната во Иран ги засени овие прогнози.
Веднаш по почетокот на нападите врз Иран, започнаа масовни откажувања на ноќевања, особено во источните и југоисточните делови на Турција. Вообичаено, во втората половина на март пристигнуваат бројни туристи од Иран по повод Новруз – иранската Нова година. Тие често ги посетуваат пограничните региони за шопинг и за средби со роднини. Оваа година, таквите посети речиси целосно изостануваат.
Потполно прекинати патувања
Според податоците на Турскиот статистички институт (TÜİK), годишно од Иран пристигнувале околу 3,3 милиони туристи, што ја позиционираше оваа земја на петтото место по број на посетители – по Русија, Германија, Велика Британија и Бугарија.
„Од почетокот на војната во Иран, патувањата од источните и југоисточните соседни земји практично запреа. Истото важи и во обратна насока“, изјави Онур Тунџдемир, раководител за продажба и маркетинг во туристичката агенција „Ayanis Tour“.
Компанијата, која од 1997 година организира патувања во Иран и Ирак, вклучително и во курдските региони, во последните недели се соочува исклучиво со откажувања и враќање на уплатени аванси.
Овие региони силно зависат од туризмот како извор на приходи. Состојбата дополнително се влоши по протестите против иранскиот режим кон крајот на 2025 и почетокот на 2026 година, а целосниот колапс на туристичкиот сообраќај следуваше по почетокот на американско-израелските напади на 28 февруари.
Туризмот чувствителен на кризи
Германското здружение на туристички агенции (DRV) истакнува дека ваквите конфликти имаат директно влијание врз туризмот. Претседателот на здружението, Албин Лојдл, за „Дојче Веле“ објаснува дека кризите доведуваат до повисоки цени на горивото, подолги авионски рути поради затворен воздушен простор и можни проблеми со капацитетите – што резултира со поскапи авионски билети.
Истовремено, туристите се пренасочуваат кон побезбедни дестинации, најчесто во западна Европа, како што е Шпанија. Ова создава дополнителен притисок врз транспортните капацитети и придонесува за раст на цените.
Иако дел од летните аранжмани веќе се резервирани – дури и порано од вообичаено – Турција останува најпопуларна дестинација за периодот од мај до октомври 2026 година, според бројот на резервации и остварените приходи. По неа следуваат Шпанија и Грција.
Безбедноста варира по региони
Претседателот на Здружението на хотелиери и туристички компании на Медитеранот (AKTOB), Каан Кавалоглу, нагласува дека во туристичките центри како Истанбул, Бодрум и Анталија нема значајни безбедносни ризици и засега нема масовни откажувања. Сепак, се забележува одредена воздржаност, особено кај туристите од Велика Британија.
Од друга страна, резервациите од Русија и Германија остануваат стабилни. Според анализата на меѓународната консултантска компанија „Oxford Economics“, регионот на Блискиот Исток би можел да забележи пад од 11 до 27 проценти во бројот на туристи во 2026 година.
Бидејќи аеродромите во земјите од Персискиот Залив се клучни јазли во глобалниот авио-сообраќај (со околу 14 проценти од сите летови), кризата може да предизвика пошироки нарушувања. Сепак, експертите остануваат претпазливи во прогнозите, бидејќи исходот зависи од времетраењето на конфликтот и развојот на состојбите по него.
„Туризмот ќе издржи“
Мехмет Ишлер, претседател на Здружението на туристички и сместувачки компании во Егејскиот регион (ETIK), останува оптимист. Според него, турскиот туризам е отпорен и веќе успешно се справил со кризи како пандемијата, војната во Украина и конфликтот меѓу Ерменија и Азербејџан.
„Следните четири до шест недели ќе бидат клучни. Краткорочни загуби се неизбежни, но долгорочно секторот ќе се стабилизира“, оценува Ишлер.
Иако Иран директно не ја нападнал Турција, неколку проектили паднале на нејзина територија, најверојатно поради отстапување од курсот. Во пресрет на велигденските празници во Европа, сè повеќе туристи се прашуваат кои дестинации се безбедни.
Германското Министерство за надворешни работи на 11 март издаде засилено предупредување за патувања, советувајќи да се избегнуваат пограничните области со Иран, Ирак и Сирија – вклучувајќи ги провинциите Агрı, Иѓдир, Ван, Шанлиурфа, Мардин, Ширнак и Хакари – освен ако патувањето не е неопходно.
