Македонија е рангирана на 84. место од вкупно 182 земји и територии во Индексот за перцепција на корупцијата (CPI) за 2025 година на Transparency International, што ја позиционира во долната половина од светската листа, заедно со земји со хронични институционални слабости и недоволна политичка волја за справување со корупцијата.
Индексот за 2025 година испраќа јасна порака: корупцијата глобално се продлабочува, а лидерството – и политичко и институционално сè почесто потфрла. Светскиот просек падна на 42 поени, најниско ниво во повеќе од една деценија, додека 122 земји имаат резултат под 50, што укажува на системска неспособност да се држи корупцијата под контрола.
Кои земји се на врвот – и зошто?
Највисоко рангирани повторно се скандинавските земји, кои со години градат силни институции и висока транспарентност: Данска – 89 поени (1. место), Финска – 88 поени и Сингапур – 84 поени
Овие држави имаат професионализирана јавна администрација, силна судска независност и ниска политичка толеранција кон злоупотреба на функцијата. Сепак, извештајот предупредува дека дури и земји со висок скор, како Сингапур и Швајцарија (80), овозможуваат перење коруптивен капитал преку финансиски системи, што CPI не го мери директно.
Демократии што паѓаат: алармантен тренд
Еден од најзагрижувачките наоди е падот кај развиените демократи, кои традиционално важат за пример во антикорупциските политики: САД – 64 поени (најнизок резултат досега), Франција – 66 поени, Велика Британија – 70 поени, Канада – 75 поени и Шведска – 80 поени
Кај овие земји се забележува ослабување на институционалната контрола, политички притисоци врз судството и медиумите, како и зголемена поларизација. Во САД, дополнителен сигнал за назадување е ослабената примена на Законот за спречување корупција во странство (FCPA) и кратењето на средствата за поддршка на граѓанскиот сектор во странство.
Европа: стагнација и изгубени шанси
Во Европската Унија, од 2012 година наваму, 13 земји бележат значителен пад, додека само седум бележат напредок. Иако ЕУ во декември 2025 ја усвои првата Антикорупциска директива, таа беше значително разводнета.
Италија (53 поени), на пример, блокираше криминализација на злоупотреба на службена должност, што резултираше со слаб, неамбициозен правен рамковник без јасни механизми за санкционирање.
Земји со драматичен пад: кога корупцијата станува систем
Од државите со најголем пад во последната деценија се издвојуваат: Турција – 31 поен, Унгарија – 40 поени и Никарагва – 14 поени
Кај нив, корупцијата е резултат на демократско назадување, заробени институции и клиентелистички мрежи кои стануваат дел од самиот систем на владеење. Transparency International предупредува дека ваквите падови се длабоки и тешко обратливи.
Кој напредува – и како?
Спротивно на глобалниот тренд, 31 земја значително го подобриле својот резултат од 2012 година: Естонија – 76 поени, Јужна Кореја – 63 поени и Сејшели – 68 поени
Успехот кај овие држави се поврзува со дигитализација на јавните услуги, деполитизација на администрацијата и долгорочен политички консензус дека корупцијата е прашање на национална безбедност и економски развој.
Македонија во овој контекст: ризик од трајна стагнација
Со позиција на 84. место, Македонија се наоѓа меѓу земјите кои не пропаѓаат драматично, но и не напредуваат суштински. Оваа „сива зона“ е особено ризична: без силни реформи, стагнацијата лесно може да премине во назадување, особено во услови на притисоци врз медиумите, селективна правда и недоверба во институциите.
Извештајот јасно укажува дека без заштита на граѓанскиот простор, независно судство и вистинска одговорност на носителите на моќ, борбата против корупцијата останува декларативна.
Корупцијата не е судбина, туку политички избор
Како што порачува Transparency International, корупцијата не е неизбежна. Земјите што напредуваат покажуваат дека реформите даваат резултат, но само кога постои јасна волја да се ограничи моќта, а не да се заштити.
За Македонија, 84. место не е само бројка, тоа е предупредување дека без системски пресврт, земјата ризикува да остане заглавена во глобалниот просек на неуспех.
