Американскиот претседател Доналд Трамп ѝ ја препушти контролата врз три клучни командни центри на НАТО на европските сојузници, во потег што се оценува како историска реорганизација во рамки на Алијансата, објави The Telegraph.
Според новата распределба, Велика Британија ќе го преземе Атлантското командување во Норфолк, Вирџинија, Италија ќе биде одговорна за јужното крило од базата во Неапол, додека Германија и Полска наизменично ќе го надгледуваат Командувањето на здружените сили во Брунсум, Холандија. Ова е првпат европски команданти да раководат со три оперативни здружени команди на НАТО.
Од НАТО нагласуваат дека станува збор за преземање поголема одговорност од европските членки, а не за повлекување на САД од Алијансата.
Нова распределба на одговорности
Претставник на НАТО потврдил дека сојузниците се договориле за нова распределба на високите офицерски должности во командната структура. Според него, европските сојузници – вклучително и најновите членки – ќе имаат поистакната улога во военото водство.
Историски гледано, европските држави во голема мера се потпираа на САД за планирање, командување и контрола. Функцијата Врховен командант на сојузничките сили за Европа (SACEUR) традиционално ја извршува американски офицер, кој истовремено командува и со американските сили во Европа.
Притисок од Вашингтон
Реорганизацијата доаѓа во време кога Трамп повеќепати се закануваше со намалување на американската улога во НАТО и разгледуваше повлекување трупи од Европа, со цел фокусирање кон други глобални предизвици, особено Кина.
Неговите изјави отворија дилеми околу тоа дали САД би интервенирале во случај на руски напад врз европски сојузник. Дополнително, контроверзните најави за можно американско преземање на Гренланд – автономна територија на Данска, членка на НАТО – предизвикаа сериозни тензии во Алијансата.
Како одговор, европските влади ги засилија напорите за зголемување на воените буџети, настојувајќи да покажат дека континентот може да преземе поголема одговорност за сопствената одбрана.
Повик за европска автономија
Францускиот претседател Емануел Макрон предупреди дека Европа не смее да се залажува со лажно чувство на сигурност и повторно повика на поголема стратешка автономија од Вашингтон.
Во пресрет на Минхенската безбедносна конференција, аналитичари оценија дека Трамп води политика на „разградување“ на традиционалните институции. Во годишниот извештај на конференцијата тој е опишан како фактор што ја преобликува европската безбедносна архитектура.
Во меѓувреме, еврокомесарот за одбрана Андриус Кубилиус најави иницијатива за зголемување на европското производство на оружје со долг дострел и ја поддржа идејата за создавање европски воени сили од околу 100.000 војници.
САД задржуваат клучна улога
И покрај промените, американската улога останува доминантна. САД ќе го преземат командувањето со поморските сили на НАТО во Нортвуд, Велика Британија, а ќе ја задржат и позицијата на Врховен командант на сојузничките сили за Европа.
Претседателот на Воениот комитет на НАТО, адмиралот Џузепе Каво Драгоне, изјави дека реорганизацијата претставува доказ за силната американска посветеност кон Алијансата.
Американскиот амбасадор во НАТО, Метју Витакер, порача дека администрацијата на Трамп сака да го зајакне, а не да го ослаби НАТО. „Целта е Алијансата да функционира како сојуз на 32 силни и способни сојузници“, нагласи тој.
