Македонија и натаму е далеку од одржлив систем за управување со текстилниот отпад, покажува анализа развиена во рамки на ЕУ проектот „Еко дијалог кон ЕУ“. Според објавените податоци, во Европската унија секој жител создава околу 15 килограми текстилен отпад годишно, од кои 38 проценти се реупотребуваат, 22 проценти се рециклираат, а значителен дел и понатаму завршува на депонии или се согорува. Во Македонија, пак, реупотребата е под 5 проценти, а рециклирањето на текстилниот отпад речиси и да не постои.
Текстилниот отпад кај нас останува речиси невидлив проблем
Анализата посочува дека земјата нема доволно развиена инфраструктура за селекција, собирање и третман на текстилен отпад. Недостига и институционална координација, како и поширока јавна свест дека текстилот не е само отпад што завршува во контејнер, туку ресурс што може повторно да влезе во употреба или во рециклажен процес.
Во објавите поврзани со анализата се наведува и дека во Македонија годишно се создаваат околу 35.000 тони текстилен отпад, од кои само околу 6.500 тони се собираат. Тоа покажува колку голем дел од проблемот останува надвор од организиран систем и колку бавно земјата се движи кон европските стандарди за циркуларна економија.
ЕУ веќе има бројки, Македонија сè уште нема систем
Разликата меѓу европскиот и македонскиот пристап не е само во процентите, туку и во самата организација. Во ЕУ текстилниот отпад сè повеќе се третира како дел од поширока политика за циркуларна економија, со фокус на повторна употреба, рециклирање и намалување на количините што завршуваат на депонии. Кај нас, пак, и натаму доминира модел во кој текстилниот отпад речиси целосно останува на маргините на јавните политики.
Токму затоа анализата заклучува дека Македонија има потенцијал да воспостави поодржлив систем, но само ако во процесот се вклучат државата, општините, компаниите и граѓаните. Без заеднички пристап, транзицијата кон циркуларна економија ќе остане повеќе декларативна отколку реална.
Текстилот не е само отпад, туку економска и еколошка тема
Прашањето за текстилниот отпад одамна не е само комунален проблем. Тоа е и еколошко, и економско, и социјално прашање. Кога облеката и текстилните материјали не се реупотребуваат и не се рециклираат, расте притисокот врз депониите, се губат материјали што можат повторно да се искористат, а земјата останува без можност да развие нови зелени бизнис-модели. Ова е логичен заклучок од препораките во анализата и од европскиот контекст на кој таа се повикува.
Затоа пораката на анализата е прилично јасна: Македонија нема луксуз повеќе да го третира текстилниот отпад како споредна тема. Ако сака да се приближи до европските стандарди, земјата ќе мора да изгради систем што нема да се сведува само на собирање отпад, туку и на негово враќање во економијата.
