На 23 март се одбележува Светскиот ден на мечката, ден посветен на вниманието кон сите осум видови мечки во светот и кон заканите со кои тие се соочуваат, од губење на живеалиштата и климатски промени до директни конфликти со луѓето. Светските организации го одбележуваат овој ден потсетувајки дека мечките не се само симбол на дивината, туку и важен дел од екосистемите што зависат од зачувани шуми, храна и простор за движење.
Во македонски контекст, оваа тема има јасен локален одраз. Кафевата мечка е присутна главно во западните, јужните и југозападните делови на земјата и останува вид од висока конзервациска важност, иако и натаму е изложен на повеќе закани. Националната Црвена листа наведува дека мечката во Македонија е поврзана со ограничена и нерамномерна распространетост, а достапните податоци за нејзината бројност главно доаѓаат од повремени мониторинзи и фото-замки.
Токму затоа локалните иницијативи, како мониторингот што го спроведува „Еко-свест Вевчани“, се особено важни. Организацијата денеска порача дека Светскиот ден на кафевата мечка за нив не е само симболичен датум, туку потсетник на одговорноста да се заштити природното богатство во планините, истовремено грижејќи се и за безбедноста на локалното население. Видео-снимките од фото-замките, поставени длабоко во шумите, според нив, не се само „фатени моменти“, туку снимки кои даваат клучни податоци за движењето, здравјето и бројноста на мечките кои се основа за секоја понатамошна акција.
Но пораката не застанува на мониторингот. Од „Еко-свест Вевчани“ најавуваат и конкретни мерки за намалување на конфликтите меѓу луѓето и мечките: поставување електрични огради за заштита на пчеларите, патна сигнализација на критични точки каде мечките често минуваат и „bear-proof“ контејнери што треба да го намалат ризикот мечките да бараат храна во близина на куќи и викендици. Тоа е пристап што сè почесто се препознава и пошироко во регионот – дека заштитата на мечката не значи само да се зачува видот, туку и да се создадат услови за побезбеден соживот.
Таквиот пристап е важен и затоа што кафевата мечка не живее во изолиран простор. Регионалните конзервациски иницијативи укажуваат дека југозападниот Балкан е клучен за поврзаноста на популациите на кафевата мечка меѓу Албанија, Македонија и Грција. Тоа значи дека секој локален мониторинг, секоја зачувана шумска врска и секоја мерка за намалување на конфликтите имаат значење и надвор од една општина или еден планински масив.
Дополнителна важна димензија на оваа тема отвора и Македонското еколошко друштво, кое потсетува дека во Македонија живее само кафеавата мечка, дел од пошироката Динарско-пиндска популација што се протега од Словенија до Грција. Според ловечките статистики, во земјава се претпоставува присуство на околу 300 единки, но токму оваа бројка допрва треба научно да се потврди. Друштвото нагласува дека без веродостојни податоци за големината на популацијата не може да се планираат ниту сериозни мерки за заштита. Иако кафеавата мечка е законски заштитен вид и нејзиниот лов е забранет, во пракса нејзината бројност и натаму е загрозена поради криволовот и сè поизразената фрагментација на живеалиштата, предизвикана од прекумерна сеча и изградба на нова инфраструктура.
Во таа смисла, мечката останува повеќе од харизматичен симбол на дивината. Таа е показател за состојбата на шумите, за поврзаноста на живеалиштата и за капацитетот на едно општество да живее со природата, а не против неа. Пораката од „Еко-свест Вевчани“ токму тоа и го сугерира: зачувувањето на кафевата мечка нема да зависи само од тоа дали ја гледаме на камера, туку од тоа дали ќе создадеме систем во кој и животното и луѓето ќе можат побезбедно да опстојуваат во истиот простор.
