Денес се одбележува Светскиот ден на глечерите, а бројот на исчезнати глечери веќе забрзано расте.
Предупредувањата на научниците се сериозни: во периодот меѓу 2041 и 2055 година, во светот би можеле да исчезнуваат и до околу 4.000 глечери годишно. Истражувањата проценуваат дека до 2100 година би можеле да исчезнат околу 49 проценти од глечерите на глобално ниво, а во некои региони загубите ќе бидат уште подраматични. Во тропските Анди, на пример, до крајот на векот би можеле да се изгубат меѓу 78 и 97 проценти од нивниот волумен.
Светскиот ден на глечерите е воспоставен од Обединетите нации за да предупреди дека топењето на мразот повеќе не е далечна закана, туку процес што веќе има длабоки последици врз климата, водата, екосистемите и животот на милиони луѓе. Според понови научни проценки, најмалку половина од светските глечери би можеле да исчезнат до крајот на векот, дури и ако затоплувањето не продолжи со најлошото можно темпо.
Foto: Џејмс Балог, Истражување за екстремен мраз, New Atlas
Проблемот не е само во тоа што глечерите исчезнуваат, туку и во брзината со која се случува тоа. Голема меѓународна студија објавена во 2025 година покажува дека глечерите во светот од 2000 до 2023 година губеле во просек 273 милијарди тони мраз годишно, а темпото на загуба во периодот 2012–2023 било за 36 проценти повисоко отколку во првата половина од набљудуваниот период. Светската метеоролошка организација предупреди дека 2023 била година со најголема загуба на глечерска маса во последните пет децении мерења.
Тоа значи дека денешната големина на глечерите веќе не може целосно да се зачува. Научниците предупредуваат дека дури и ако светот успее да го ограничи затоплувањето, дел од загубите веќе се практично заклучени и ќе имаат долгорочни последици. Дополнителни проценки покажуваат дека краткотрајно надминување на прагот од 1,5 Целзиусови степени може да предизвика неповратни промени во масата на глечерите и во водниот режим на планинските региони.
Ова не е само визуелна промена на планинските предели, туку процес што го менува водниот режим, екосистемите и климата. Глечерите се клучни за регулирање на климата и обезбедување свежа вода, а УНЕСКО и Обединетите нации предупредуваат дека од глечерска и снежна вода директно зависат повеќе од 2 милијарди луѓе. Проекциите покажуваат и дека една третина од светските глечерски локалитети би можеле да исчезнат веќе до 2050 година, што отвора сериозни прашања за водната сигурност, земјоделството, хидроенергијата и снабдувањето со вода во бројни региони.
Климатските последици се исто така сериозни. Според меѓународните проценки, топењето на глечерите од 2000 до 2023 година придонело за околу 18 милиметри пораст на глобалното ниво на морето. Тоа можеби звучи како мала бројка, но Светската метеоролошка организација предупредува дека секој милиметар дополнително изложува меѓу 200.000 и 300.000 луѓе на годишни поплави. Со други зборови, исчезнувањето на глечерите не е проблем само за високите планински региони, туку и за крајбрежјата, градовите и милиони луѓе далеку од нив.
Природата, пак, ќе ги почувствува овие промени на повеќе нивоа. Кога се повлекуваат глечерите, се менуваат температурите и протокот на планинските реки, се нарушуваат живеалиштата на видови што зависат од студени и стабилни водни услови, а се зголемува и ризикот од формирање глацијални езера и катастрофални поплавни бранови. Тоа значи дека од топењето страдаат и рибите, високопланинските екосистеми, дивите животни и заедниците што живеат низводно.
Она што денес може да се направи не е целосно запирање на процесот, туку негово забавување. Научниците и меѓународните организации предупредуваат дека клучот е во побрзо намалување на емисиите на стакленички гасови, напуштање на фосилните горива, посилна заштита на планинските екосистеми и поодговорно управување со водните ресурси. Колку подолго светот одложува, толку поголем дел од загубите ќе стануваат неповратни. Затоа Светскиот ден на глечерите не е само потсетник на една еколошка криза, туку и повик за побрза климатска акција додека сè уште има што да се зачува.
