Она што со години се нарекуваше „идна климатска закана“, веќе личи на сегашна состојба. Европа влегува од еден екстрем во друг, Арктикот губи мраз дури и во сезоната кога треба да го обновува, Тихиот Океан се загрева во насока на нов Ел Нињо, а и таму каде што прогнозите најавуваат „послаба“ сезона, опасноста не исчезнува. Напротив, станува понепредвидлива.
Европа веќе живее во климатски шокови
По исклучително влажен февруари што донесе поплави низ Медитеранот, Европа го имаше вториот најтопол март досега. Новите мерења покажуваат дека март 2026 бил четвртиот најтопол март на глобално ниво, а просечната температура на воздухот била 1,48 степени Целзиусови над прединдустриското ниво. Над европското копно, мартовската просечна температура достигнала 5,88 степени, што е 2,27 степени над просекот за периодот 1991–2020.
Тоа не значи само „потопол месец“, туку распад на сезонската логика. Еден месец носи вишок дожд, следниот суша и топлина. Делови од континентот се дават, други се сушат, а времето сè почесто личи на нагло оттурнување од една крајност во друга. Најсилно затоплување било забележано во северозападна Русија, северна Феноскандија и балтичките држави, додека голем дел од копнена Европа бил и посув од просекот. Во исто време, Медитеранот, северот на Обединетото Кралство, делови од Скандинавија и Кавказот биле повлажни од вообичаено, со силни врнежи и поплави.
И морето ја потврдува истата приказна. Март 2026 го донесе второто најтопло глобално ниво на површинска температура на морето за овој месец, со просек од 20,97 степени. Таквата топлина не е само бројка на мапа. Таа е гориво. Колку се потопли морињата и океаните, толку повеќе енергија има атмосферата за нови екстреми.
Арктикот губи мраз токму тогаш кога треба да го обнови
На другиот крај од планетата, зимата не успеа да го направи она што порано беше нормално. Арктичкиот морски мраз оваа година го достигна своето најниско зимско максимумско ниво откако постојат сателитски мерења. На 15 март, обемот бил измерен на 5,52 милиони квадратни милји, околу 9 проценти под просекот од 1981 до 2010. Недостигале околу половина милион квадратни милји мраз во споредба со нормалата. Ова практично се изедначува со минатогодишниот рекорд и претставува најниска зимска кулминација од 1979 наваму.
Тоа е особено алармантно затоа што станува збор за март, период кога Арктикот вообичаено е на врвот на својата ледена сезона. Ако и тогаш системот влегува ослабен во пролетта, тогаш летното топење почнува од полоша почетна точка. А токму летните минимуми во последните децении веќе покажуваат колку брзо се менува регионот. Истражувањата предупредуваат дека Арктикот во одреден летен период би можел да остане без мраз уште до 2050 година, дури и ако човештвото веднаш престане со емисиите што ја загреваат климата.
Последиците не остануваат на север. Морскиот мраз е огледало што ја одбива сончевата енергија назад во вселената. Кога тоа огледало се намалува, темната океанска површина впива повеќе топлина, а затоплувањето уште повеќе се забрзува. Арктикот одамна не е далечен бел предел што „се случува некаде таму“. Тој станува еден од моторите на глобалната нестабилност.
Ел Нињо повторно се враќа и може да биде уште посилен силен
Во Пацификот, во меѓувреме, се подготвува уште еден слој на глобалниот климатски притисок. Сè повеќе индикатори укажуваат дека во наредните месеци ќе се развие Ел Нињо, а сценаријата не ја исклучуваат ни можноста за многу силна епизода. Топлата вода веќе се движи под површината од западниот кон источниот тропски Пацифик, што е познат претходник на овој климатски циклус. Ел Нињо се прогласува кога температурата во клучниот дел од Тихиот Океан е повеќе од 0,5 степени над долгорочниот просек, а ако тоа затоплување надмине 2 степени, дел од метеоролозите го нарекуваат „супер Ел Нињо“.
Ел Нињо не е само пацифичка приказна. Тој ги преместува зоните на врнежи, ги менува ветровите и ја турка атмосферата во нов распоред. Историски, таквите години носат суши и топлотни бранови во Австралија, делови од Амазонија, јужна и централна Африка и Индија, но и поплави во други делови од светот. Уште поважно, Ел Нињо ослободува дополнителна топлина од океанот во атмосферата, па глобалните температури добиваат нов поттик нагоре. Веќе и европските податоци за март посочуваат на „веројатен премин“ кон Ел Нињо услови.
Дури и „послаба“ сезона на урагани не значи мирна година
Еден од парадоксите на оваа година е што развојот на Ел Нињо може да ја намали вкупната активност на атлантската сезона на урагани. Првата голема прогноза за 2026 од Државниот универзитет во Колорадо предвидува нешто подпросечна сезона: 13 именувани бури, 6 урагани и 2 големи урагани. Причината е што Ел Нињо обично го зголемува вертикалното сечење на ветерот над Атлантикот и Карибите, што им отежнува на бурите да се организираат и зајакнат.
Но „под просек“ не значи „безбедно“. Истата прогноза нагласува дека западниот тропски Атлантик е потопол од нормалата и дека е доволен само еден ураган на вистинското место за сезоната да стане катастрофална за конкретен брег. Токму тука се гледа новото лице на климатската криза: помал број настани не мора да значи и помал ризик. Кога океаните се потопли, а атмосферата полна со повеќе енергија и влага, секој поединечен екстремен настан има поголем потенцијал да направи поголема штета.
Сите овие приказни не се четири одвоени случувања, туку различни лица на истата климатска криза. Европа веќе го чувствува климатскиот удар како нагло нишање меѓу поплави, суши и топлина. Арктикот покажува дека системот се менува токму во својата најчувствителна точка. Пацификот се подготвува за циклус што може дополнително да ја оттурне глобалната температура нагоре. А Атлантикот потсетува дека и кога бројките звучат помирно, опасноста не мора да биде помала. Она што често го доживуваме како далечна закана, одамна веќе не е далечно. Истата криза се прелева од континент на континент, само во различна форма. Климатските промени повеќе не се само закана, тие се главни актери кои веќе ја пишуваат временската прогноза.
