Од денес, 1 февруари, Министерството за внатрешни работи официјално започнува со автоматско санкционирање на сообраќајните прекршоци преку системот „Сејф сити“, познат и како „Безбеден град“. Со тоа завршува пробниот период и започнува целосна примена на казнената политика, која првично ќе се спроведува во три града, со најголем фокус на Скопје.
Проектот, кој со години беше најавуван како клучна алатка за зголемување на безбедноста во сообраќајот, подразбира мрежа од камери поставени на критични сообраќајници и крстосници, кои автоматски ги евидентираат прекршоците без физичко присуство на полиција и без човечки фактор во моментот на регистрирање.
Крај на толеранцијата, почеток на казните
Од МВР велат дека целта на „Сејф сити“ е воведување строга дисциплина кај возачите, елиминирање на селективноста и намалување на корупцијата, преку дигитализирана и еднаква примена на законот за сите.
Системот автоматски санкционира неколку категории прекршоци што се сметаат за најризични:
- Пречекорување на брзина во населено место
– до 10 km/h над дозволеното: 15 евра
– од 10 до 30 km/h: 50 евра
– од 30 до 50 km/h: 300 евра и забрана за управување од 3 до 12 месеци - Пречекорување на брзина надвор од населено место
– до 30 km/h: 20 евра
– од 30 до 50 km/h: 50 евра
– од 50 до 70 km/h: 300 евра и забрана од 3 до 12 месеци - Поминување на црвено светло
– 250 евра глоба и забрана за управување - Непрописно паркирање и запирање
– глоби од 25 до 180 евра, зависно од прекршокот - Управување нерегистрирано возило
– 500 евра глоба (100 евра ако дозволата истекла до 30 дена)
Дополнително, доколку глобата се плати во рок од осум дена, се наплаќа само 50 проценти од износот, а и забраната за управување се преполовува.
Поделена јавност: безбедност или надзор?
Иако институциите уверуваат дека „Сејф сити“ е неопходен чекор за намалување на сообраќајните несреќи, дел од јавноста реагира остро. Пораката „Сејф сити не гради безбедност, туку страв“ стана симбол на критиките што доаѓаат од граѓански иницијативи, експерти и урбани активисти.
Според нив, државата воведува модел на постојан технолошки надзор, кој го менува односот меѓу граѓаните и јавниот простор од заедничка одговорност кон култура на казнување.
Од алатка до симбол на репресија
Граѓанската иницијатива „Кој е следен“ смета дека „Сејф сити“ од техничка алатка се претвора во централен механизам на контрола, без паралелни мерки за превенција.
„Ова не е политика на грижа, туку политика на страв. Камерите не воспитуваат, тие дисциплинираат“, порачуваат од иницијативата, нагласувајќи дека автоматското казнување без контекст и без суштинска човечка проценка создава чувство на постојана контрола.
Тие предупредуваат дека државата ги игнорира сопствените пропусти – лошата инфраструктура, нефункционалниот јавен превоз, небезбедните пешачки премини и недоволното осветлување – а одговорноста ја префрла исклучиво врз поединецот.
„Безбедност преку страв не функционира“
Активистката Марија Арсенкова вели дека ваквиот модел може да има спротивен ефект од декларираниот.
„Со казните како единствен мотиватор, луѓето нема да станат повнимателни, туку пофокусирани на тоа како да избегнат камера. Тоа не гради култура на грижа, туку цинизам“, вели таа, додавајќи дека вистинските причини за сообраќајниот хаос остануваат исти: лош урбан дизајн и преголема зависност од автомобилите.
Технологијата не е доволна
Иако МВР тврди дека за време на пробниот период во Скопје е забележано намалување на бројот на сообраќајни незгоди, почетокот на 2026 година веќе е обележан со серија тешки сообраќајки со пешаци – најранливата категорија учесници во сообраќајот.
Годишно во Македонија во сообраќај гинат околу 30 пешаци, а над 750 се повредуваат. Само во првите недели од годинава се регистрирани неколку тешки случаи во Скопје, Визбегово и Петровец.
Дебата што оди подалеку од сообраќајот
Прашањето за „Сејф сити“ одамна не е само прашање за камери и казни. Тоа е дебата за моделот на општество што го градиме дали редот се воспоставува преку доверба, превенција и инфраструктура или преку постојан надзор и страв од санкција.
Без паралелни инвестиции во јавен превоз, пешачка и велосипедска инфраструктура и промена на сообраќајната култура, „Сејф сити“ ризикува да остане само скап технолошки систем што контролира однесување, но не ги менува условите што ги создаваат проблемите.
Дали камерите ќе донесат побезбедни улици или ќе ја продлабочат недовербата меѓу граѓаните и државата одговорот допрва ќе се пишува, не само во статистиките, туку и во секојдневниот живот на градот.
