Британскиот премиер Кир Стармер во телефонски разговор му порача на американскиот претседател Доналд Трамп дека би било „погрешно“ да се воведат царини кон сојузнички држави кои се противат на американско преземање на Гренланд, соопштија од Даунинг стрит.
Ова е прв разговор меѓу двајцата лидери откако Трамп најави воведување царини од 10 отсто на стоки од осум европски земји, меѓу кои и Обединетото Кралство, доколку не се постигне договор за купување на Гренланд од страна на САД, пренесува Би-Би-Си.
Притисок од Белата куќа
Белата куќа во последните денови го засили притисокот САД да ја преземат контролата врз автономната данска територија Гренланд, наведувајќи причини поврзани со националната безбедност. Овој потег предизвика загриженост кај европските сојузници и кај жителите на островот.
Стармер повеќепати повтори дека за иднината на Гренланд мора да одлучат неговите жители и народот на Данска.
НАТО и колективната безбедност
По разговорот, портпаролката на Даунинг стрит изјави дека премиерот му нагласил на Трамп оти „безбедноста на далечниот север е приоритет за сите НАТО-сојузници со цел заштита на евроатлантските интереси“.
„Тој исто така истакна дека примената на царини врз сојузници поради стремежот кон колективна безбедност во рамки на НАТО е погрешна“, додаде таа. Воедно беше наведено дека Стармер претходно разговарал со данската премиерка Мете Фредериксен, претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен и генералниот секретар на НАТО, Марк Руте.
Заедничка реакција на европските сојузници
Данска јасно порача дека Гренланд не е на продажба и предупреди дека напад врз нејзина територија би значел крај на НАТО. Од Гренланд, пак, порачаа дека би претпочитале да останат под данска управа отколку да станат дел од САД.
Осумте земји опфатени со планот за царини Данска, Финска, Франција, Германија, Холандија, Норвешка, Шведска и Обединетото Кралство во заедничка изјава оценија дека ваквите закани „ги поткопуваат трансатлантските односи и ризикуваат опасна надолна спирала“. Тие изразија целосна солидарност со Данска и народот на Гренланд и ја нагласија својата посветеност на арктичката безбедност.
Што предвидува планот на Трамп
Според најавата на Трамп, од 1 февруари би се вовеле царини од 10 отсто на увоз од овие земји, а од 1 јуни тие би можеле да се зголемат на 25 отсто, доколку не се постигне договор. Американскиот претседател тврди дека Данска нема капацитет да го заштити Гренланд од Русија и Кина и не ја исклучи можноста за преземање на територијата со сила, иако неговата администрација наведува дека купувањето е „прв чекор“.
Реакции во Обединетото Кралство
Интервенцијата на Стармер претставува редок јавен укор кон Трамп, со кого досега имаше стабилни односи. Министерката за култура Лиза Ненди оцени дека заканите со царини се „длабоко некорисни и контрапродуктивни“, додека опозицијата од различни политички спектри ја критикуваше најавата како неразумна и опасна.
Зошто Гренланд е стратешки важен
Гренланд има клучна геостратешка позиција меѓу Северна Америка и Арктикот и е важен за системите за рано предупредување и надзор. САД веќе имаат воено присуство на островот, а во последниве години расте и интересот за неговите природни ресурси, кои стануваат подостапни поради топењето на мразот.
